Ιχνηλάτηση της μετανάστευσης των Αργυρουπολιτών Ποντίων μεταλλωρύχων στην Υπερκαυκασία.

Η παρουσία των Ελλήνων στο Αζερμπαϊτζάν από τον 18^ο έως τον 20^ο αιώνα. Οι Σταλινικές Διώξεις και η τύχη των απογόνων τους. Η Σταυρωμένη Ράτσα.

 

Αντί προλόγου. Άρθρο εν ροή.

Αυτό που είμαστε είναι ένα σύνολο οικογενειακών και παραδοσιακών καταβολών, αποτέλεσμα βιωμάτων, εμπειριών, παιδείας και προσωπικού μόχθου για ό, τι ενδιαφέρει ένα άτομο. Τελευταία ο αρθογράφος ασχολείται με τους μεταλλωρύχους της Αργυρούπολης του Πόντου και ιχνηλατεί τους λόγους και τις μετακινήσεις τους οπουδήποτε εντοπιστούν κοινότητες τους. Είναι όμως τυχαίο γεγονός αυτό ή συντρέχουν κάποιοι λόγοι?

        - Η Κορόνιξα ήταν ένα κεφαλοχώρι μεταλλουργών που έφτασε το 18ο αιώνα να αριθμεί περίπου 6.000 άτομα και είχε υπό την επίβλεψή της 11 μεταλλεία αργύρου. Ένας ικανότατος αρχιμεταλλουργός ήταν ο Αβραμίδης ο Εξακουστός και από εκείνον και έπειτα οι απόγονοι του ονομάστηκαν Εξακουστίδη. Η γιαγιά του γράφοντα είναι Εξακουστίδου και o ιχνηλάτης ελπίζει κάποια στιγμή να γράψει για το χωριό αυτό συμβάλλοντας στη γνώση της ιστορίας του.

        - Ίσως δεν είναι τυχαίο λοιπόν ότι ακολούθησε την επιστήμη της γεωλογίας, όπως ίσως στατιστικά ακολούθησαν πολύ Πόντιοι φοιτητές και δη Αργυρουπολίτες. Μιας και ανακάλυψε πολύ πρόσφατα τη σχέση του με τους μεταλλωρύχους πριν κάποιες δεκαετίες ως φοιτητής στο μόνο μάθημα (και το πιο δύσκολο της σχολής) που είχε πάρει τον απόλυτο βαθμό ήταν στην Κοιτασματολογία.

 

 

        - Τον ιχνηλάτη συγκινεί ότι αυτοί οι όχι επιστημονικά καταρτισμένοι μεταλλωρύχοι της Αργυρούπολης όταν μεταναστεύουν προς την Υπερκαυκασία (Αρμενία, Αζερμπαϊτζάν) και τον Καύκασο έρχονται αντιμέτωποι με διαφορετικά πετρώματα από αυτά της Αργυρούπολης που περιέχουν τα ορυκτά, με την αλλαγή τρόπου εξαγωγής των μετάλλων από τα μεταλλεύματα, μιας και από τα μικτά θειούχα (Zns, Pbs, CuFes₂, Cu₂s), συναντούν χαλκούχα και άλλα πολυμεταλλικά ορυκτά που απαιτούν αλλαγή του τρόπου φρύξης (λιώσιμο σε υψηλές θερμοκρασίες) και σε κάποιες περιπτώσεις μετατρέπονται από μεταλλωρύχοι σε μεταλλουργοί. Ο ιχνηλάτης επιθυμούσε πολύ να δει τις συνθήκες ίδρυσης των κοινοτήτων των Ποντίων μεταλλουργών, την σύνδεση τους με την Αργυρούπολη και μάλιστα στο ταξίδι του τον συνόδευσε στο Αζερμπαϊτζάν ο συμφοιτητής και φίλος του Τάσος Αλεβίζος με τη γυναίκα του Ελένη, τους οποίους ευχαριστώ ιδιαιτέρως. Ο Τάσος έχει κάνει Ms στη Κοιτασματολογία στις ΗΠΑ.

 

  - Ως απόγονος περιηγητή (Η Οδύσσεια μιας οικογένειας Ποντίων  http://vkonsta.blogspot.com/2015/12/blog-post_13.html), ο παππούς του ήρθε στην Ελλάδα από τη Μαντζουρία ό, τι έχει σχέση με περιήγηση τον έλκει. Εξάλλου το Αζερμπαϊτζάν είναι η χαρά του γεωλόγου. Βραχογραφίες, μουσείο με ομοιώματα των ανθρώπων που τις χάραξαν, ηφαίστεια λάσπης, μουσείο απολιθωμάτων, ορυκτών μεταλλευμάτων, αυτοαναφλεγόμενες αναβλύσεις βιτουμενούχων αερίων, τυπικές γεωλογικές δομές (σύγκλινα, αντίκλινα, ηφαιστειακοί δόμοι, κλπ). Όλα στην έρημο του Γκομπουστάν.

 

Λασποηφαίστεια

Γκομπουστάν

Ηφαιστειακός δόμος

Βραχογραφίες

Ομοίωμα πρωτόγονου ανθρώπου.

Απολιθώματα

Έτσι αποφασίστηκε η επιτόπου έρευνα, κυρίως για την ιχνηλάτηση της παρουσίας των Ποντιακών κοινοτήτων, άγνωστη σε πολλούς στην Ελλάδα. Για να αποδοθούν τα δέοντα πρέπει να τονιστεί ότι είχε προηγηθεί η καταγραφή των βιωμάτων των Ελλήνων, από τον πρώτο πρόεδρο της Ελληνικής Κοινότητας της σύγχρονης εποχής στο Μπακού Ιβάν Πηλίτσεφ, και η έρευνα στα τοπικά αρχεία του Σπάρτακου Αγγελίδη. Η συμβολή του ιχνηλάτη αφορά κάτι που αγνοούσαν οι προηγούμενοι ερευνητές. Κανείς δεν γνωρίζει τις λεπτομέρειες της παρουσίας των Ποντίων μεταλλουργών στη χώρα όσο ένας «εσωτερικός» ερευνητής, όπως οι προαναφερόμενοι, αλλά ένας «εξωτερικός» βλέπει με άλλη οπτική θεώρηση την αλληλουχία των γεγονότων. Όπως τη καταγραφή των οικισμών προέλευσης των μεταλλωρύχων από την Αργυρούπολη και τη μετέπειτα πορεία τους. Φυσικά η έρευνα συμπληρώθηκε από προφορικές μαρτυρίες ανθρώπων, που επέστρεψαν στη Μητρόπολη- Ελλάδα σε διαφορετικές περιόδους, την τακτοποίηση των γεγονότων σε μία χρονογραμμή και η σύνδεσή τους με τα ευρύτερα πολιτικά τεκταινόμενα της περιοχής.

 

Χρονογραμμή

Είναι αυτονόητο να ευχαριστήσω την Γιανίνα Παντελέεβα, σημερινή πρόεδρο της Ελληνικής κοινότητας του Μπακού, το γιό της Καμάλ Σουλτάνοφ, τη Σαΐντα Μεντβέεβα, παλιά πρόεδρο της Ελληνικής κοινότητας του Μπακού, τη Μαρία Εμμονίδου, τη Μαρία Λαζάρεβα, όπως και τους αναφερόμενους στις προφορικές μαρτυρίες για τις πληροφορίες που μου έδωσαν, που χωρίς τη βοήθεια τους η ιχνηλάτηση θα ήταν ελλιπής. Ευχής έργο είναι να διαβαστεί από τους έχοντες καταγωγή από τη περιοχή και να προστεθούν νεώτερες πληροφορίες.

 

Με την Γιανίνα Παντελέεβα, τη Σαΐντα Μεντβέεβα, και τον Αποστόλη, το δάσκαλο ελληνικών στο Σλαβικό πανεπιστήμιο στο Μπρόνξ, άλλοτε ελληνικό προξενείο.

 Οι άξονες του πονήματος ήταν:

 Η ισομερής αναζήτηση τόσο των γεωλογικών παραμέτρων της κοιτατασματογένεσης, όσο και η διαβίωση των κοινοτήτων των Ποντίων μεταλλωρύχων, τις διώξεις που υπέστησαν τη Σταλινική περίοδο, παράλληλα με μια εμπλουτισμένη περιήγηση στη χώρα. Το παρόν πόνημα είναι μία διαθεματική ολιστική προσέγγιση γεωλογίας, ιστορικής αναδρομής και περιήγησης που εκφράζει απόλυτα το ψυχισμό του ιχνηλάτη. Εκείνο που πρέπει να τονιστεί είναι ότι οι Πόντιοι μεταλλωρύχοι, γνήσια παιδιά του Προμηθέα μεταφέρουν στις νέες πατρίδες τους όλο το θεσμικό πλαίσιο της Αργυρουπολίτικης καταγωγής τους και το Πολιτισμό τους: Ίδρυση σχολείων, εκκλησιών, αλληλεγγύη μεταξύ των μελών των κοινοτήτων, ασχολία με το θέατρο και τις καλές τέχνες, ίδρυση αθλητικών συλλόγων, την εμπορική δραστηριότητα. 

Όμως τα παιδιά του Προμηθέα συναντούν και τη συχνή αλλαγή των συνόρων και της διοίκησης, μία από τη διοίκηση των Ιρανών, των Αζέρων, των Αρμενίων, των Γεωργιανών, την άλλη της Ρωσικής -Τσαρικής Αυτοκρατορίας και τέλος του Σταλινικού καθεστώτος (οπότε ο ανδρικός πληθυσμός εξοντώνεται), πάντα εν μέσω πολέμων και διωγμών. Αυτή η ικανότητα επιβίωσής τους χωρίς να αλλοιώνονται τα εθνικά ή θρησκευτικά χαρακτηριστικά είναι κάτι που συγκίνησε τον ιχνηλάτη.

 

Α. Η γεωλογία της περιοχής.

 

 

Η δημιουργία των μεταλλευμάτων της περιοχής της Υπερκαυκασίας οφείλεται στη βύθιση της Αραβικής πλάκας κάτω από το τόξο του Λεκ-Καραμπάχ και την άνοδο μαγματικών εκχύσεων. Η μεταλλογένεση της ευρύτερης περιοχής της Υπερκαυκασίας εξηγείται από την άνοδο υδροθερμικών διαλυμάτων που προκαλούν την γένεση σουλφιδίων, πορφυριτικού χαλκού και επιθερμικού χρυσού, που το καθένα από αυτά δίνει διαφορετικά μεταλλεύματα.

Ας περιηγηθούμε σε αυτή την ιδιαίτερη γεωλογική ζώνη.

Α.1.Περιγραφή των μεταλλευμάτων της Αρμενίας.

Η βιομηχανία εξόρυξης μετάλλων στην Αρμενία έχει μακρά ιστορία, που χρονολογείται από τα τέλη του δέκατου όγδοου αιώνα, όταν ξεκίνησε η εξόρυξη χαλκού στο Αλαβερντί, στην επαρχία Λορί. Ο χαλκός ανακαλύφθηκε επίσης στο Καπάν στην επαρχία Σιουνίκ, όπου η εξόρυξη ξεκίνησε στα μέσα του δέκατου ένατου αιώνα, και αυτές οι δύο επαρχίες εξακολουθούν να αποτελούν το κύριο επίκεντρο της βιομηχανίας εξόρυξης μετάλλων μέχρι σήμερα.

 

Τα κύρια μέταλλα που εξορύσσονται είναι ο χαλκός, το μολυβδαίνιο, ο χρυσός και τα πολυμεταλλικά (μόλυβδος και ψευδάργυρος). Επί του παρόντος, το μεγαλύτερο ορυχείο λειτουργεί από το Ζαγκεζούρ. Χαλκός- Μολυβδαίνιο-ενώσεις Μολυβδαινίου CJSC (ZCMC), βρίσκονται στο Καγιαράν (επαρχία Σιουνίκ). Το ZCMC είναι ένα κοίτασμα χαλκού-μολυβδαινίου που ξεκίνησε τη λειτουργία του στα μέσα του 20ού αιώνα και σήμερα, αντιπροσωπεύει περισσότερο από το ήμισυ της συνολικής παραγωγής του τομέα στη χώρα.

Κοίτασμα αυτοφυή χρυσού σε υπόγεια εξόρυξη.

 

Το Τεγκούτ (ορυχείο χαλκού-μολυβδαινίου στην επαρχία Λορί) άρχισε να λειτουργεί το 2014 με όγκους μικρότερους από την παραγωγή του Καγιαράν, ενώ το Αμουλσάρ (χρυσός, χαλαζίτης), είναι ένα κοίτασμα χαμηλής περιεκτικότητας και μεγάλου όγκου που βρίσκεται επί του παρόντος στο στάδιο της κατασκευής. Το κοίτασμα πορφυρίτη- χαλκού (Τεγκούτ), είναι ένα ξεχωριστό και το νεότερο ανακαλυφθέν κοίτασμα της περιοχής του Αλαβερντί. Το κοίτασμα αυτό εξορύσσεται από το 2015 και χωρικά συνδέεται με την πολυφασική, ασβεστοαλκαλική διείσδυση Κογχβ- Σνοκχ, η οποία σηματοδοτεί το τελικό στάδιο της μαγματικής εξέλιξης της Ύστερης Ιουρασικής Περιόδου. 

Αποθέματα: 460 Mt 0,34% Cu, 0,01% Mo, 0,01 g/t Au. Στο στάδιο λειτουργίας αυτού του ορυχείου, η ετήσια αξία παραγωγής θα είναι 10 εκατομμύρια τόνοι μεταλλεύματος και η λειτουργία του ορυχείου θα διαρκέσει 10 χρόνια.

Συνολικά, επί του παρόντος έχουν αναγνωριστεί ως έγκυρες 28 άδειες εξόρυξης μετάλλων. Επτά εταιρείες ήταν ενεργές το 2016-2017, με την έννοια ότι υπήρχε παραγωγή. Ωστόσο, ο όρος «ενεργός» μπορεί να είναι παραπλανητικός, καθώς μπορεί ένα ορυχείο να μην έχει φτάσει στο στάδιο της παραγωγής. Ο τομέας της εξόρυξης μη μεταλλικών ορυκτών είναι σημαντικός, όσον αφορά τον αριθμό των εργασιών (πάνω από 400 άδειες), αλλά η συντριπτική πλειοψηφία είναι μεταλλεία χαμηλής παραγωγής. Η παραγωγή είναι πολύ μικρότερη από ότι κατά τη σοβιετική περίοδο, καθώς επικεντρώνεται κυρίως στην κάλυψη της τοπικής ζήτησης για δομικά υλικά και οι εξαγωγές είναι ελάχιστες.

Α.2.Τα μεταλλεία της περιοχής του Αλαβερντί στην Αρμενία.

 

Μεταλλωρύχος

Επιτύμβια στήλη.

Το έτος λειτουργίας του εργοστασίου στο Αλαβερντί.

(Από το βιβλίο του Αργκάμ Αϊβαζιάν, Ελληνικές επιγραφές της Αρμενίας και η ελληνική κοινότητα του 18ου και 20ου αιώνα)

Η πόλη οφείλει την οικονομική ανάπτυξη των προηγούμενων αιώνων στα πλούσια ορυχεία χαλκού που ανακαλύφθηκαν στην περιοχή. Η συστηματική εκμετάλλευση άρχισε γύρω στο 1780, με Έλληνες μεταλλωρύχους που μετανάστευσαν από τον Πόντο και την Γεωργία, στην περιοχή για να συμπληρώσουν τα λιγοστά εργατικά χέρια των ντόπιων χωρικών. Τα ορυχεία αυτά φέρεται να ήταν η πηγή του ενός τετάρτου της παραγωγής καθαρού χαλκού της Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Στη δεκαετία του 1880, η εκμετάλλευση των ορυχείων πωλήθηκε σε γαλλική εταιρεία, αλλά οι ειδικευμένοι μεταλλωρύχοι παρέμειναν κυρίως Έλληνες. Η κατάρρευση της σοβιετικής οικονομίας και το σταδιακό κλείσιμο των ορυχείων συνέβαλε ουσιαστικά στη μείωση της κάποτε τρομερής ρύπανσης που παρήγαγαν τα έργα.

 

Α.3. Τα μεταλλεύματα στο Αζερμπαϊτζάν. Η οικονομία της χώρας στηρίζεται στην εξόρυξη του ορυκτού πλούτου.

Όποιο μέταλλο και αν σκεφτείς είναι σίγουρο ότι υπάρχει στο Αζερμπαϊτζάν, εκτός από τα πολύ γνωστά σε όλους κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου. Αυτά τα διαφορετικά κοιτάσματα μεταλλευμάτων στα ορεινά μέρη της δημοκρατίας περιέχουν ορυκτά μετάλλων (σίδηρος, αλουμίνιο, χρωμίτης, χρυσός, άργυρος, χαλκός, μόλυβδος, ψευδάργυρος, κοβάλτιο, μολυβδαίνιο κ.λπ.) και εξάγονται είτε σε επιφανειακές είτε σε υπόγειες εξορύξεις. 

Το κρατικό ισοζύγιο ορυκτών πόρων της Δημοκρατίας του Αζερμπαϊτζάν περιλαμβάνει αποθέματα:

3 μεταλλευμάτων σιδήρου,

2 κοβαλτίου, 

3 μολυβδαινίου, 

8 χαλκού, 

5 μολύβδου-ψευδαργύρου, 

1 πρώτης ύλης αλουμινίου, 

2 υδραργύρου, 

9 χρυσού, συμπεριλαμβανομένων 5 ειδικών και 4 σύνθετων μεταλλευμάτων, 

2 βαρυτών, 

5 γύψου, 

ανυδρίτη, 

αργίλου, 

3 κεραμικών πρώτων υλών, 

2 δολομίτη, 

1 ζεόλιθου, 

3 μπεντονίτη αργίλου, 

2 χαλαζίτη, 

4 επιτραπέζιου αλατιού, 

3 ορυκτών χρωστικών, 

1 πρώτης ύλης ασβεστόλιθου νατρίου, 

5 πρώτων υλών γυαλιού (χαλαζιακή άμμος), 

9 διακοσμητικών λίθων, 

59 πρώτων υλών λατομικής πέτρας (ασβεστόλιθος, τόφφος, ψαμμίτης, τραβερτίνης), 

22 πέτρες επένδυσης, 

9 οικοδομικών λίθων, 

76 άμμου-χαλικιού, 

17 οικοδομικών υλικών, 

101 πρώτων υλών αργίλου κατάλληλων για την παραγωγή τούβλων, 

16 πρώτων υλών τσιμέντου, 

4 ασβεστόλιθου, 

4 ηφαιστειακής τέφρας, 

2 ελαφρόπετρας, 

περλίτη, 

3 ασφαλτικών πετρωμάτων, 

18 πρώτων υλών ασβέστη, 

5 πηγές με γλυκά νερά, 

29 μεταλλικά νερά, 

6 κοιτάσματα θερμικού και βιομηχανικού νερού.

Μεταλλευτικές επιχειρήσεις για την εξόρυξη και επεξεργασία χρυσού και χαλκού λειτουργούν στις περιοχές Ντασκάσεν και Γκανταμπάι, συμπεριλαμβανομένου του εργοστασίου σιδηρομεταλλεύματος Ντασκάσεν. Το έδαφος του Αζερμπαϊτζάν διακρίνεται για τη μοναδική φύση, τις φυσικογεωγραφικές και κλιματικές ιδιαιτερότητές του. Έχουν αναπτυχθεί εγκαταστάσεις διύλισης προϊόντων πετρελαίου-αερίου, πετροχημικές, χημικές και άλλες βιομηχανίες.

Η βιομηχανική εξόρυξη πετρελαίου ξεκίνησε το 1846-1847 με τη διάνοιξη της πρώτης πετρελαιοπηγής στον κόσμο στο Μπιμπί Χεϊμπάτ κοντά στο Μπακού. Στα τέλη του 19ου αιώνα το Μπακού έγινε κέντρο παγκόσμιας κλίμακας, παράγοντας το 1901 το 50% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου. Το 1949 ξεκίνησε η εντατική ανάπτυξη υπεράκτιων πεδίων (Νεφτ Ντασλαρύ) στην Κασπία Θάλασσα. Ακόμα και σήμερα μπορείς να δεις τα «αλογάκια», δηλαδή τις αντλίες που αντλούν το πετρέλαιο από μικρό βάθος.

Ανακαλύπτεται το πετρέλαιο.

«Αλογάκι»

Η χρήση φυσικού αερίου ξεκίνησε στα μέσα του 19ου αιώνα, αλλά η βιομηχανική παραγωγή εντατικοποιήθηκε αργότερα, με το πεδίο Γκαραντάγ να ξεκινά την εκμετάλλευση το 1954. Το Αζερμπαϊτζάν έγινε καθαρός εξαγωγέας φυσικού αερίου το 2007 με την έναρξη λειτουργίας του γιγαντιαίου πεδίου Σαχ Ντενίζ.

Α.3.1. Αναλυτικά τα μεταλλεύματα και οι τοποθεσίες τους στο Αζερμπαϊτζάν.

Ο μεταλλευτικός τομέας του Αζερμπαϊτζάν έχει αναπτυχθεί παράλληλα με την ισχυρή οικονομία της χώρας. Υπάρχει μεγάλος αριθμός σιδηρούχων, μη σιδηρούχων και πολύτιμων μεταλλευμάτων, μη μεταλλικών και δομικών υλικών, υπόγεια ορυχεία με πολυμεταλλικά ορυκτά, θερμικές και βιομηχανικές συγκεντρώσεις ιωδίου-βρωμίου, καθώς και άλλα κοιτάσματα σε διάφορες περιοχές του Αζερμπαϊτζάν. Μεταξύ αυτών είναι κοιτάσματα χρυσού, χαλκού, μεταλλευμάτων μολύβδου-ψευδαργύρου. Η εκμετάλλευση του γιγάντιου ομίλου κοιτασμάτων Φιλίτσαϋ, Κασντάγ, Κατέγ, Σαγκατόρ κ. άλλα θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της βιομηχανίας της χώρας στο εγγύς μέλλον.

Η μεταλλευτική δραστηριότητα στο Γκενταμπέκ αναφέρεται ότι ξεκίνησε πριν από 2.000 χρόνια. Η πιο πρόσφατη δραστηριότητα ξεκίνησε γύρω στο 1849, όταν οι Αδελφοί Μεκχόρ, ακολουθούμενοι από τη γερμανική εταιρεία «αδελφοί Σίμενς», ανέπτυξαν και λειτούργησαν ένα ορυχείο χαλκού στο Γκενταμπέκ. Τουλάχιστον πέντε μεγάλοι (>100.000 τόνοι) και πολυάριθμοι μικρότεροι θειούχοι φακοί εξήχθησαν κατά την περίοδο μεταξύ 1849 και 1917. Η μεταλλευτική δραστηριότητα σταμάτησε το 1917 με την έναρξη της Σοβιετικής Επανάστασης.

Η μεταλλευτική δραστηριότητα ξεκίνησε ξανά όταν η εταιρεία Αγγλο –Άσιαν ξεκίνησε την κατασκευή ενός ορυχείου επιφανειακής εξόρυξης και μιας συμβατικής εγκατάστασης έκπλυσης και επεξεργασίας του σωρού του μεταλλεύματος για την ανάκτηση χρυσού, χαλκού και αργύρου το 2008. Η Εταιρεία έβγαλε τον πρώτο της χρυσό τον Μάιο του 2009, καθιστώντας την τον πρώτο παραγωγό χρυσού/χαλκού στο Αζερμπαϊτζάν στη σύγχρονη εποχή. Από τότε έχει αυξηθεί σταθερά η παραγωγή χρυσού καθώς η αποτελεσματικότητα του ορυχείου συνεχίζει να βελτιώνεται. Επιπλέον, το 2015 ο Όμιλος ξεκίνησε την παραγωγή από το Γκαντίρ, ένα υπόγειο ορυχείο που βρίσκεται στο Γκενταμπέκ.

Τα σιδηρομεταλλεύματα (μαγνητίτης, αιματίτης) βρίσκονται μέσα σε πετρώματα διαφορετικής γένεσης στο Αζερμπαϊτζάν: μαγματικά, υδροθερμικά και ιζηματογενή. Μόνο οι μεταλλευτικές περιοχές Ντασκέσεν, Νότιο Ντασκέσεν και Ιρόν προορίζονται για εμπορική χρήση των κοιτασμάτων. Αυτά τα κοιτάσματα αποτελούνται από ηφαιστειακά, πυροκλαστικά και ιζηματογενή-ηφαιστειακά πετρώματα. Τα βιομηχανικά αποθέματα των κοιτασμάτων της ομάδας σιδηρομεταλλεύματος Ντασκέσεν είναι 250 εκατομμύρια τόνοι.

 

Επιφανειακή εξόρυξη.

Σημαντικά βιομηχανικά μεταλλεύματα κοβαλτίου βρίσκονται στην περιοχή των μεταλλευμάτων στο Ντασκέσεν. Τα μεταλλεύματα κοβαλτίου σχηματίζονται τόσο αυτοφυή (όπως το κοίτασμα Γιουκαρί Ντασκέσεν), όσο και μαζί με μεταλλεύματα μαγνητίτη.

Ορυκτό κοβαλτίτης

Τα κοιτάσματα και οι εμφανίσεις χρυσού βρίσκονται κυρίως στην περιοχή του Μικρού Καυκάσου και στην Αυτόνομη Δημοκρατία του Ναχιτσεβάν.

Τα μείγματα αργύρου, χαλκού κ.λπ. βρίσκονται επίσης σε αυτά τα κοιτάσματα.

Κοιτάσματα και εμφανίσεις χρωμίτη βρίσκονται κυρίως στις περιοχές Καλμπαγιάρ και Λατσίν.

Μικρά κοιτάσματα και εμφανίσεις μαγγανίου έχουν βρεθεί στο Μικρό Καύκασο, και των ζωνών σχηματισμού των γεωλογικών δομών του Μεγάλου Καυκάσου.

Το μετάλλευμα χαλκού στο Αζερμπαϊτζάν είναι χαλκοπυριτικής και χαλκοπορφυρικής προέλευσης. Η περιεκτικότητα σε ορυκτά των σχηματισμών χαλκού-πυρίτη αποτελείται κυρίως από πυρίτη και χαλκοπυρίτη.

Τα μεταλλεύματα των σχηματισμών χαλκού-πορφυρίτη περιέχουν μολυβδαίνιο και μικρή ποσότητα ευγενών μετάλλων. Κοιτάσματα και εμφανίσεις μολυβδαινίου φλεβικού τύπου βρίσκονται στις περιοχές μεταλλευμάτων χαλκού.

Μολυβδαινίτης

Μεταλλεύματα χαλκού στη Δημοκρατία του Αζερμπαϊτζάν βρίσκονται μέσα στους σχηματισμούς σιδηροπυρίτη και χαλκοπυρίτη. Σε πολλές περιπτώσεις, στη σύνθεση του μεταλλεύματος βρίσκονται σφαλερίτης (θειούχος ψευδάργυρος) και γαληνίτης (θειούχος μόλυβδος).

Γαληνίτης

 

Στη σύνθεση του σχηματισμού του πορφυρτικού χαλκού, εκτός από τον χαλκό, υπάρχουν μολυβδαίνιο και πολύτιμα μέταλλα σε μικρές ποσότητες. Μεταλλεύματα και των δύο σχηματισμών βρίσκονται σε χαλαζίτες στην περιοχή του μεταλλεύματος του χαλκού στο Γκανταμπάϊ. Εμφανίσεις πορφυρτικού χαλκού είναι αισθητές στην περιοχή των χαλκούχων μεταλλευμάτων του Μεχμανά.

Κοιτάσματα και εμφανίσεις χαλκού-ψευδαργύρου αντιπροσωπεύονται στις νότιες πλαγιές του Μεγάλου Καυκάσου σε κοιτάσματα της Κάτω Ιουρασικής περιόδου.

Στο έδαφος της Αυτόνομης Δημοκρατίας του Ναχιτσεβάν, η μεταλλοφορία του χαλκού- πορφυριτικού τύπου εντοπίζεται κυρίως στον γρανιτοειδή βαθόλιθο Μεγκχρί- Οντουρμπάντ.

Επιπλέον, είναι γνωστά σε αυτήν την περιοχή υπάρχουν σύμπλοκα μεταλλεύματα όπως χαλκοπυρίτης, αυτοφυής χαλκός, χαλκός με κοβάλτιο, πολυμεταλλικός χαλκός- στο Νεργκιβάζ.

 

Αζουρίτης, Μαλαχίτης, Κυπρίτης: Ένυδρα άλατα του χαλκού τα δύο πρώτα και οξείδιο του χαλκού το τρίτο.

Το μεγαλύτερο κοίτασμα αλουμινίου (αλουνίτη) βρίσκεται στην περιοχή Ντασκάσαν. Αλουνίτης βρίσκεται επίσης στο Σαμκίρ και το Ορντουμπάντ. Το κοίτασμα αλουνίτη στο Ζαϊλίκ λειτουργεί από το 1960. Αυτό το κοίτασμα είναι το μεγαλύτερο στην Ευρώπη. Οξείδιο του αλουμινίου μαζί με ενώσεις καλίου, σόδα, θειικό οξύ κ.λπ. εξορύσσεται από αυτό το μετάλλευμα σε εργοστάσια αλουμινίου της Γκαντζά.

Το μετάλλευμα βωξίτη (περιοχές Σανταράκ-Σαρούρ), το οποίο είναι η καλύτερη πρώτη ύλη αλουμινίου, βρίσκεται σε περιοχές όπου υπάρχουν κοιτάσματα Πέρμιας περιόδου στο δυτικό τμήμα της Αυτόνομης Δημοκρατίας του Ναχιτσεβάν.

 

Βωξίτης

Τα κοιτάσματα υδραργύρου είναι ευρέως διαδεδομένα στο κεντρικό τμήμα του Μικρού Καυκάσου. Έχουν αξιολογηθεί τα αποθέματα υδραργύρου που περιέχονται στα μεγαλύτερα κοιτάσματα στη περιοχή του Λατσίν. Το ορυκτό του υδραργύρου κιννάβαρι εμφανίζεται σε πετρώματα διαφόρων ηλικιών και σύνθεσης, συνηθέστερα σε ηφαιστειακά- ιζηματογενή πετρώματα του Άνω Κρητιδικού και σε περιοχές όπου είναι διαδεδομένα τα υπερβασικά και τα όξινα μαγματικά πετρώματα Μειόκαινου- Πλειόκαινου. Ο πυρίτης, ο χαλκοπυρίτης, ο αντιμονίτης, ο μαγνητίτης, ο αιματίτης, ο σφαλερίτης και άλλα ορυκτά σχετίζονται με το μετάλλευμα του Κινάβαρι.

Τα μεγαλύτερα κοιτάσματα αρσενικού στο Αζερμπαϊτζάν βρίσκονται στις περιοχές Γκανταμπάϊ.. Αυτό το κοίτασμα αξιοποιήθηκε μέχρι το 1941. Το μετάλλευμα περιέχει, αντιμόνιο και αρσενοπυρίτη. Το αντιμόνιο δεν σχηματίζει ανεξάρτητα κοιτάσματα. Το αντιμόνιο εμφανίζεται μέσα σε ορυκτό αντιμονίτη.

 Α.3.2.Μη μεταλλικά ορυκτά.

Οι μη μεταλλικοί μεταλλευτικοί πόροι παίζουν σημαντικό ρόλο στο συνολικό ισοζύγιο των ακατέργαστων ορυκτών πόρων του Αζερμπαϊτζάν. Υπάρχουν πολλά δομικά υλικά στην επικράτεια του Αζερμπαϊτζάν. Αυτή η ομάδα των μη μεταλλικών ορυκτών περιλαμβάνει ορυκτό αλάτι, γύψο, ανυδρίτη, μπεντονίτη, δομικά υλικά, πυρίτη, βαρύτη, ημιπολύτιμους και πολύχρωμους λίθους, δολομίτη.

Τα κοιτάσματα ορυκτού αλατιού βρίσκονται στην Αυτόνομη Δημοκρατία του Ναχιτσεβάν. Τα κοιτάσματα βρίσκονται στα ιζήματα ψαμμίτη, αργίλου και ασβεστόλιθου του Μειόκαινου. Τα αποθέματα εκτιμώνται σε 2-2,5 δισεκατομμύρια τόνους.

Τα κοιτάσματα γύψου και ανυδρίτη σχηματίζονται με ομοιογενή τρόπο στα ασβεστολιθικά ιζήματα των χωριών Γιουκχάρι Αγτσακάντ και Μανάς της περιοχής Γκοράνμποϊ. Αποτελούνται από ξεχωριστά αποθέματα, με συνολικό απόθεμα 65-70 εκατομμυρίων τόνων.

Το κοίτασμα αργίλου- μπεντονίτη εντοπίζεται στο Γκομπουστάν, το Γκοράνμποϊ, το Σέκι κλπ. Το μεγαλύτερο κοίτασμα βρέθηκε στην περιοχή Γκαζάκ (Ντας Σαλαχλί). Το κοίτασμα σχηματίζεται κυρίως από την επίδραση υδροθερμικού διαλύματος και τα βιομηχανικά του αποθέματα είναι 84.553 τόνοι. Η ηφαιστειακή τέφρα-τόφος είναι μια πρώτη ύλη ζεόλιθου. Το μέσο πάχος της ηφαιστειακής τέφρας και του τόφου στο κοίτασμα Αϋντάγχ είναι 25-30μέτρα. Και βρίσκεται μεταξύ των κοιτασμάτων ανθρακικού άλατος. Επιπλέον, έχουν βρεθεί ζεόλιθοι αναμεμειγμένοι με 20-80% πυρίτιο σε αυτούς τους τόφους. Η μέση ποσότητα ζεόλιθου σε αυτό το κοίτασμα είναι 55%. Το εκτιμώμενο πιθανό απόθεμα τόφων του Αϋντάγχ είναι 20 εκατομμύρια τόνοι.

Ημιπολύτιμα και πολύτιμα ορυκτά (πέτρες) αναφέρθηκαν ότι σχετίζονται με τα κοιτάσματα μεταλλευμάτων Ντασκάσεν και το Οντουρμπάντ (γρανίτης, γρανάτης, αμέθυστος) του Μικρού Καυκάσου, καθώς και ηφαιστειακά πετρώματα σε περιοχές του Γκανταμπάϋ (τουρμαλίνης) και του Κχανλάρ (χαλκηδόνιος, αχάτης).

 

Κρύσταλλος Τουρμαλίνη

Υπάρχουν μεγάλα κοιτάσματα δολομίτη στο κοντινό χωριό Νεχράμ του Ναχιτσεβάν και στο όρος Μπογιανάτα στο Γκομπουστάν. Χαλαζιακή άμμος για την παραγωγή γυαλιού βρέθηκε στο Γκομπουστάν, στη χερσόνησο Αμπσερόν και στην περιοχή Γκούμπα.

Η λάσπη με ιδιότητες ιατρικής θεραπείας βρίσκεται στη χερσόνησο Αμπσερόν, στη λίμνη Μασαζίρ, στην έρημο του Γκομπουστάν, καθώς και σε περιοχές όπου οι εκρήξεις ηφαιστείων λάσπης είναι διάχυτες.

 

Εκχύσεις λάσπης.

Β. Η ιστορία της χώρας.

Φαίνεται ότι οι αρχαίοι Έλληνες γνώριζαν τη μεταλλευτική δραστηριότητα στον Καύκασο από τότε και ο μύθος του Προμηθέα με τη φωτιά αφορούσε τη τεχνογνωσία της παραγωγής υψηλής θερμοκρασίας που ήταν απαραίτητη για τη φρύξη του μεταλλεύματος για τη λειτουργία των φούρνων που έλιωνε το μετάλλευμα και έδινε το καθαρό μέταλλο.

Οι πρώτοι κάτοικοι του Καυκάσου οι οποίοι δέχτηκαν το Χριστιανισμό από τη Βυζαντινή αυτοκρατορία ήταν οι Αλβανοί. Το κράτος που υπήρχε τότε στο έδαφος του σημερινού Αζερμπαϊτζάν ονομαζόταν Αλβανία, ενώ αργότερα αυτό το κράτος εξαφανίστηκε λόγω των επιδρομών των Αράβων και των Περσών. Από τον 11ο αιώνα στο λεξιλόγιο των εθνοτήτων του Καυκάσου η Αλβανία χάνεται οριστικά και στην περιοχή δημιουργείται ένα νέο κράτος, μουσουλμανικό με την ονομασία Αζερμπαϊτζάν.

 

Γ. Η ιχνηλάτηση της εγκατάστασης των Ποντίων μεταλλωρύχων.

Γ.1. Αίτια της μετανάστευσης των Ποντίων στην Υπερκαυκασία.

Οι Έλληνες ως εθνική μειονότητα άρχισαν να εμφανίζονται στα τέλη του 18ου αιώνα, και επειδή η εμφάνισή τους ήταν πολύ σποραδική δεν παρουσιάστηκε κανένα θέμα με τους εντόπιους της περιοχής. Οφείλεται όμως στο ότι η Ρωσική Αυτοκρατορία ήθελε να ελέγξει την περιοχή στρατιωτικά και πολιτικά. Οι λόγοι αυτής της εμφάνισης και της Εξόδου τους ήταν:

        - Οι Ρωσοτουρκικοί (κυρίως ο Κριμαϊκός πόλεμος 1851-1856) και οι Ρωσοπερσικοί πόλεμοι(1827-28) που δημιουργούσαν ανασφάλεια στους Ποντίους και τους ανάγκαζε να φύγουν προς την ομόδοξη Ρωσία. Οι μετακινήσεις των ποντίων μεταλλωρύχων ξεκινούν προς τα μεταλλεία της Αρμενίας (Αχταλά, Μαντέν, Σαμλούκ, Χασχάταλα) και το Ιρανικό Αζερμπαϊτζάν (Ούρμια) τον 18^ο αιώνα.

        Οι τελευταίοι μετακινηθέντες είναι Αργυρουπολίτες από το Καρς μετά τη παράδοση του από τους Σοβιετικούς στη Τουρκία.

        - Στην Αργυρούπολη μια συνοικία ήταν αρμένικη, λόγω των Αρμενίων μεταλλωρύχων που δούλευαν εκεί, γιατί κανένας Τούρκος δεν δούλευε στα μεταλλεία. Με τους Έλληνες συναδέλφους τους όμως είχαν συνάψει σχέσεις και κάποιοι από αυτούς τους ακολούθησαν στην Αρμενία στο Καύκασο, όταν τα μεταλλεία στην Αργυρούπολη στέρεψαν και οι Αρμένιοι γύρισαν στη πατρίδα τους.

        - Ύπαρξη ελληνικών πληθυσμών στην Ορομίγια (περιοχή του Ιρανικού Αζερμπαϊτζάν) κατά 18ο αιώνα, που μετακινούνται προς χριστιανικούς πληθυσμούς.

        - Η μετακίνηση των 18ο αιώνα Ποντίων μεταλλωρύχων προς τον Καύκασο κυρίως στη Γεωργία και την Αρμενία, όπου μάλιστα κάποιοι μετατρέπονται από μεταλλωρύχοι σε μεταλλουργοί, για να αποφύγουν τις δυσμενείς συνθήκες διαβίωσης στη Τουρκία.

        - Ίδρυση μεταλλίων στα μέσα του 19ου αιώνα στο Αζερμπαϊτζάν, από Πόντιους της Γεωργίας και της Αρμενίας κατά την περίοδο του Κριμαϊκού πολέμου 1853-1856. Ο χρυσός αιώνας των μεταλλωρύχων.

        - Οι Πόντιοι χρησιμοποιήθηκαν στο στρατιωτικό τομέα της Ρωσίας και αργότερα και στην πολιτική διοίκηση της περιοχής που κατελάμβαναν οι Ρώσοι.

        - Επειδή οι Ρώσοι ήθελαν να επιβάλλουν το ρωσικό ρυθμό του μπαρόκ στην αρχιτεκτονική, έχτιζαν καινούργια οικήματα, οπότε χρησιμοποίησαν έλληνες μεταλλωρύχους που ήταν καλοί γνώστες της κατεργασίας της πέτρας ως μάστορες, και αργότερα βέβαια χρησιμοποίησαν και έλληνες αρχιτέκτονες.

        - Εν τω μεταξύ στον Πόντο οι έλληνες ξενιτεύονταν και για να αποφύγουν τη στράτευση στην Οθωμανική αυτοκρατορία κατά τα τέλη του 19^ου αιώνα και μετά.

        -  Σημαντικός λόγος συγκέντρωσης των Ελλήνων στο Αζερμπαϊτζάν υπήρξε και η μεταφορά εκεί Ελλήνων από τα σκλαβοπάζαρα των Οθωμανών από τη Μικρά Ασία και τον Καύκασο. Πολλοί από αυτούς ήταν παιδιά των μεταλλωρύχων από τα ορυχεία του Αχταλάς και του Αλαβερντί που τότε ανήκαν στη Γεωργία.

        -  Η ανακάλυψη του πετρελαίου στη χώρα και η ανάγκη για εργατικά χέρια κατά τις αρχές του 21ου αιώνα οδήγησε στην εισροή εκατοντάδων Ποντίων, που ασχολούνται με το εμπόριο και τα αρτοποιεία.

Ο Ιμερέτης Τομπουλίδης στο φούρνο του
(Από το βιβλίο του Σ. Αγγελίδη).

 

Η οικογένεια Τομπουλίδη από την επίσκεψη στη Γεωργία.

  - Η έξοδος των απογόνων των Ποντίων μεταλλωρύχων από τη χώρα επηρεάστηκε από τη Σταλινική περίοδο και τις Σταλινικές διώξεις.  

 

Γ.2. Πληροφορίες για τις μετακινήσεις από τις πηγές.

        Σημαντικές πληροφορίες για τους Έλληνες του Αζερμπαϊτζάν δίνουν ο παλιός πρόεδρος της Ελληνικής κοινότητας Ιβάν Πιλίτζεφ και ο ιστορικός Σωκράτης Αγγελίδης.

     Ειδικά ο στρατηγός Πάσκεβιτς μετέφερε Πόντιους μεταλλωρύχους στο Αζερμπαϊτζάν. Ο Σωκράτης Αγγελίδης αναφέρει:

    «Οι εκπρόσωποι των Ελληνικών και Αρμενικών κοινοτήτων της περιοχής Ουρουμία που ζουν κοντά στη αναφερόμενη πόλη, ο διάκονος Ιωάννης και Γιεγκόρ Πετρόβ στις 18 Δεκεμβρίου του 1827 δήλωναν ότι η κοινότητα στην οποία μένουν και οι ίδιοι είναι σε τρεις περιοχές Καρακόμ, Μπαραντζουζτζάν, Τζαγκαρτζάν και Ναζλίτζαν σε 145 οικισμούς και ο αριθμός των κατοίκων φτάνει τους 15000, 10.000 Έλληνες και 5000 Αρμένιοι. Όμως δεν έμεναν ποτέ ήσυχοι λόγω των επιδρομών Κουρδικών φυλών.

        Αυτοί οι κάτοικοι ήταν γεωργοί και κτηνοτρόφοι. Έτσι στα χρόνια 1828-29 σε διαφορετικές περιοχές των σημερινών δημοκρατιών της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν εγκαθίσταται περίπου 10.000 οικογένειες από την περιοχή Ούρμια και από όλο το ιρανικό Αζερμπαϊτζάν κατόπιν αδείας του στρατιωτικού διοικητή Σεμιόνωφ της Τυφλίδας. Μετά το τέλος του πολέμου οι Ρώσοι ανέμεναν ότι το μεγαλύτερο μέρος του Αζερμπαϊτζάν θα προσχωρούσε στη Ρωσία, κάτι που δεν έγινε και το μεγαλύτερο μέρος της χώρας προσαρτήθηκε στο Ιράν. Συνεπώς οι χριστιανικοί πληθυσμοί ακολούθησαν τα ρωσικά στρατεύματα προς νέα σύνορα. Αυτή η μετακίνηση συνοδεύτηκε με την απώλεια ανθρώπων και ζώων. Η γλώσσα των απογόνων των Ελλήνων του Πόντου που μετανάστευσαν τον 19ο και στις αρχές του 20ού αιώνα κυρίως στον Καύκασο είναι η ποντιακή ή ρωμαϊκή διάλεκτος της ελληνικής, η οποία διαφέρει σημαντικά από την ελληνική, δηλαδή τη νέα ελληνική. Ένα μικρότερο μέρος των Ποντίων, οι Ουρούμ που ήρθαν από την ομώνυμη περιοχή, μιλούσαν μια ιδιαίτερη διάλεκτο της τουρκικής. Όλοι οι Έλληνες όμως είναι Χριστιανοί ορθόδοξοι».

 Γ.2.1. Ο Ιβάν Πιλίτζεφ.

        Ο Ιβάν Χριστοφόροβιτς Πιλίτζεφ, ανιψιός ενός από τους πρωτοπόρους του ελληνικού κινήματος στην ΕΣΣΔ στον πολιτιστικό τομέα, καθηγητή μουσικολογίας Νικολάι Φόμιτς Τιφτικίδη (1921-2014) και πρώην πρόεδρος της Ελληνικής κοινότητας του Αζερμπαϊτζάν. Από το 1994 έως το 1997 ήταν διευθυντής του Ελληνικού Πολιτιστικού Κέντρου (ΕΚΚ) στην Πρεσβεία της Ελλάδας, ενώ από το 1997 έως το 2010 διετέλεσε πρόεδρος της ελληνικής κοινότητας του Αζερμπαϊτζάν, ο οποίος κάνει μια αναδρομή στην παρουσία των Ποντίων στη χώρα του στο βιβλίο του "Οι Έλληνες του Αζερμπαϊτζάν".

        «Τον 7ο αιώνα π.Χ., οι Έλληνες εγκαταστάθηκαν στη νότια ακτή της Μαύρης Θάλασσας, τον λεγόμενο Πόντο Εύξεινο, που μεταφράζεται ως»φιλόξενη θάλασσα». Η σημασία αυτής της θάλασσας στην οικονομική ζωή των ανθρώπων ήταν μεγάλη. Οι πόλεις-κράτη της αρχαίας Ελλάδας, δημιουργώντας γεωργικές και εμπορικές αποικίες στις ακτές του Πόντου Εύξεινο στη Μικρά Ασία, επιδίωξαν τόσο οικονομικούς όσο και πολιτικούς στόχους.

        Από τον 6ο έως τον 15ο αιώνα μ.Χ., όταν ο Πόντος έγινε ένα από τα επτά μέρη της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, οι Έλληνες που ζούσαν σε αυτήν την περιοχή, ιδίως στα βορειοανατολικά της Μικράς Ασίας (Σαμψούντα, Κερασούντα, Τραπεζούντα, Σινώπη και οι οικισμοί που γειτνιάζουν με αυτές), άρχισαν να ονομάζονται "Ρωμαίοι", δηλαδή Ρωμαίοι υπήκοοι, και η ποντιακή διάλεκτος έγινε η επίσημη γλώσσα.

 Γ.2.2.Η μετανάστευση των Ποντίων τον 19ο και τον 20^ο αιώνα.

        Για να αντιληφθούμε τη παρουσία των Ποντίων στην Υπερκαυκασία θα πρέπει να δούμε χρονικά και τοπικά τους Πόντιους ξεκινώντας από τον 18^ο αιώνα όταν γίνονται οι πρώτες ομαδικές μεταναστεύσεις από το Πόντο και κυρίως την Αργυρούπολη, λόγω της γνώσης τους στην εξόρυξη των μεταλλευμάτων.

 

 

Γ.2.3.Μελέτη περίπτωσης του χωριού Ίμερα της Αργυρούπολης. 

Ο οικισμός Λιβάδι της Ίμερας
(Διακρίνεται η γκρεμισμένη εκκλησία).

 

Μεταλλοφόρες στοές στα Σίσσια.

        Η προέλευση των περισσοτέρων μεταλλωρύχων από την Αργυρούπολη είναι πρωτογενώς από τα βορειοανατολικά χωριά της επαρχίας (Κρώμνη, Σάντα, Σίσια), και κυρίως από το χωριό Ίμερα, όπου υπήρχαν πολλοί άξιοι μεταλλωρύχοι εργάτες, που στήριζαν τα υποστυλώματα των στοών. Έτσι όταν τα μεταλλεία στα χωριά τους έκλεισαν, μετατράπηκαν σε θαυμάσιους χτίστες και αργότερα σε φουρνάρηδες, μιας και οι φούρνοι απαιτούσαν την γνώση της πολύ καλής κατασκευής του χώρου ψησίματος του ψωμιού για να μην υπάρχει απώλεια θερμότητας. Δευτερογενώς μετακινήθηκαν από το Καρς. Όλοι όμως οι Ιμερέτες, όπως φαίνεται από την ιχνηλάτηση έχουν επικοινωνία μεταξύ τους, όταν φεύγουν από το χωριό τους άσχετα αν βρίσκονται στο Τσιχισβάρι (Γεωργία), Κισλοβόντσκ (Βόρειος Καύκασος) ή Αζερμπαϊτζάν, έχοντας επίγνωση της αρχικής τους καταγωγής συνεισφέροντας με εράνους και δωρεές των χωριών της καταγωγής τους. Αυτή η μετακίνηση δεν έγινε μονομιάς μα σε διαφορετικές περιόδους, οι οποίες προφανώς καθορίστηκαν από τα τεκταινόμενα στην ευρύτερη περιοχή, όπως δίνεται στη χρονογραμμή.

        Για την Ίμερα και τη μετανάστευση των κατοίκων της το επιβεβαιώνει ο Γεώργιος Κανδηλάπτης- Κάνις στο βιβλίο του "Γεωγραφικόν και Ιστορικόν Λεξικόν των χωριών, κωμοπόλεων και πόλεων της Χαλδίας" (σελ. 71) που μας πληροφορεί:

        «…Οι Ιμεραίοι φιλότιμοι, φιλόμουσοι, εθνικόφρονες, σοβαροί, συντηρητικοί, φίλοι των καλών  και τίμιοι στις συναλλαγές τους προόδευσαν πολύ εις το εμπόριον και άνοιξαν σπουδαία κέντρα εμπορίου και διέπρεψαν εις τη Τραπεζούντα, Βατούμ, Βακού, Βλαδικαυκάς, Πιατιγόρσκι, Τασκένδη και σε αυτή την Ιαπωνία….».

Γ.3. Ίδρυση των μεταλλείων και η εξόρυξη των κοιτασμάτων από Πόντιους μεταλλωρύχους στη διάρκεια του χρόνου.

       Ο Γεωργιανός βασιλιάς Ηρακλής ο Β΄ το 1763 καλεί Αργυρουπολίτες μεταλλωρύχους που ιδρύουν τα πρώτα εργοστάσια αργύρου στο Αχταλά και Ταμπλούντ με την καθοδήγηση του αρχιμεταλλουργού Θεόδωρου Χατζηφωτιάδη, ενώ μετά το 1770 ιδρύουν το εργοστάσιο χαλκού στο Αλλαχβερντί και το Σαμλούκ.

 

Το μοναστήρι στο Αχταλά.

Το μοναστήρι στο Αχταλά και τα σημεία των εξορύξεων.

Οι Πόντιοι μεταλλωρύχοι μετατρέπονται σε μεταλλουργούς.

Η τέχνη των πετράδων αποτυπώνεται στο γεφύρι στην είσοδο του Αλαβερντί.

Το χωριό των Ποντίων μεταλλωρύχων.

Ύμνος στους μεταλλωρύχους.

Η Ελληνική εκκλησία στο Μαντέμ.

Σαμλούκ

 

        Ο πρώτος ελληνικός οικισμός από Πόντιους μεταλλωρύχους του Αζερμπαϊτζάν αναφέρεται ήδη από το 1820 στο Αχταλά (Γεωργίας και στη συνέχεια Αρμενίας), στο οποίο αρχιερέας ήταν ο Βασίλειος Ανδριανίδης, που βρισκόταν εκεί από τα χρόνια του βασιλιά Ηρακλή του Β΄. Έλληνες άποικοι υπήρχαν και στο Καραμπάχ στο χωριό Μεχμανά (Καραμπάχ), στις όχθες του ποταμού Τέρτερ. Στο χωριό Μεχμανά όπου κατόπιν αιτήματος των ενοριτών, ο διοικητής του Καραμπάχ, ο Ταγματάρχης Καλατσέφσκι, στις 23 Μαΐου 1830, υπέβαλε αίτηση στον Έξαρχο της Γεωργίας να διορίσει έναν ιερέα για τους "Ουρουμενούς Έλληνες", που εγκαταστάθηκαν στην επαρχία Καραμπάχ, αφού οι ιερείς τους είχαν πεθάνει και δεν υπήρχε κανείς να τελέσει τα μυστήρια των αγροτών, και αυτό θα μπορούσε να επηρεάσει το ηθικό επίπεδο όσων είχαν εγκατασταθεί. Το αίτημα αυτό ικανοποιήθηκε και το 1836 μετακινείται από το Αχταλά στο Καραμπάχ και γίνεται αρχιερέας στην περιοχή ο Άνθιμος Θεοδώρου Αδριανίδης. Ιερέας ήταν και ο πατέρας του. Οι πρώτοι Έλληνες οι οποίοι εμφανίστηκαν στο Αζερμπαϊτζάν τις δεκαετίες 1840 και 1850 ήταν μεταλλωρύχοι.

        Το 1851, ένας ντόπιος με καταγωγή από τη Τραπεζούντα, ο μεταλλωρύχος Χαράλαμπος Κουντούροφ (γνωστός και ως Ουστά Αλαβέρντι) κατασκεύασε δύο εργοστάσια τήξης χαλκού κοντά στην πόλη Ορντουμπάντ, εξοπλισμένα σύμφωνα με το πρωτόγονο τοπικό μοντέλο, το Πιρνταουντάν στα άνω ρου του ποταμού Οχτσί-τσάι και το Καβάρτ- στην πλαγιά του όρους Σαγιάντ-ντας (κοντά στην πόλη Ορντουμπάντ), τα οποία στελεχώνονταν κυρίως από Έλληνες από την Τραπεζούντα. Τα εργοστάσια αργότερα βελτιώθηκαν και ανήκαν στους γιους του Χ. Κουντούροφ. Υπάρχουν αναφορές σε Έλληνες κατασκευαστές ορθόδοξων εκκλησιών στα μέσα του 19ου αιώνα. Οι ντόπιοι Έλληνες ασχολούνταν εκτός από το κτίσιμο ορθόδοξων εκκλησιών και με την κατασκευή διαφόρων κτιρίων, στα μέσα του 19ου αιώνα.

Γ.3.1.Τα μεταλλεία του Αζερμπαϊτζάν στα οποία η παρουσία των Ποντίων μεταλλωρύχων είναι καθοριστική.

    Μερικά μεταλλεία σε περιοχές του Αζερμπαϊτζάν όπου η ίδρυση τους γίνεται από Πόντιους μεταλλωρύχους:

Μεταλλεία Μεχμανά: Η άδεια για τη λειτουργία του μεταλλείων στο Μεχμανά δίνεται πολύ αργότερα στις 14 Σεπτεμβρίου του 1867 για τρία ορυχεία αργύρου και ενός χαλκού δίνεται στο Χαράλαμπο Μουράντοφ (Μουρατίδη) μαζί με τον Ευθύμιο Λευτέροφ (Ελευθεριάδη).. Στο Μεχμανά έρχονται συνέχεια καινούργιοι Πόντιοι μεταλλωρύχοι και το 1907 ο αρχηγός του χωριού Κωνσταντίνος Ανθόπουλος ζητά οικόπεδα για τους νέους μεταλλωρύχους που έρχονται συνεχώς. Το 1950 άνοιξαν ελληνικό δημοτικό σχολείο με δάσκαλο τον Νκόλαο Λαβασίδη. Οι Πόντιοι του χωριού συμμετείχαν σε όλους τους εθνικούς αγώνες της περιοχής. Έτσι κατά το ´´Рστρατεύτηκαν δεκατέσσερις νεαροί Έλληνες και επτά από αυτούς σκοτώθηκαν.: Ο Ηλίας Λαβασίδης, ο Ηλίας Μιχαηλίδης, ο Βασίλειος Ανθόπουλος, ο Θεοδόσιος Ξιπτηρίδης, ο Χάτσικ Ελευτέρωφ, ο Σαντρόνικ Ζαχαριάντς, ο Αλέξανδρος Ελευτέρωφ (Ελευθεριάδης). Η αλληλεγγύη που καλλιεργήθηκε όλα αυτά τα χρόνια από τους μεταλλωρύχους χάθηκε στα χρόνια του Στάλιν και μετά το πόλεμο μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν όλοι οι κάτοικοι του έφυγαν. Άλλοι μετανάστευσαν στην Ελλάδα, κάποιοι στο Μπακού και στη Μόσχα και λίγοι στο Ερεβάν.

 

Ελληνική εκκλησία στο Μεχμανά.

 

Εικόνες από τη καθημερινή ζωή στο Μεχμανά τον 20^ο αιώνα. 

(Ευγενική παραχώρηση των φωτογραφιών από τη Γιαννίνα Παντελέεβα).

 

 

Η γιαγιά Χαρίκλεια με τα δισέγγονά της, την Ίρα και τον Βόβα.

Ο Βίκτορ Αβντέγιεφ (γιός της Μαρίας) και Πάνο.

 

Η οικογένεια Αβντέγιεφ
(η Μαρία με τον σύζυγο και τα παιδιά της).

Άνγκελ Μπουντάγκοφ-1929.

Άνγκελ Μπουντάγκοφ 1934.

Η γιαγιά Χαρίκλεια με τα δισέγγονά της

Angel Budagov (γεν. 1941) — πατέρας της Sveta Budagova.

Εμονίδη Μαρία Φεοφίλοβνα,
δασκάλα στο σχολείο 49, το 1938.

 

Η νύφη της Μαρίας η Όλια, με την κόρη της, την Ίρα.

Ο Πάνος με τη σύζυγό του.

Πικνίκ στην εκκλησία. Η Χαρίκλεια,η Μάρω και οι χωρικοί.

Η αδελφή της Χαρίκλειας, Αναστασία και η οικογένειά της.

Γηγενείς κάτοικοι της Μεχμάνα.

Ευτυχισμένες στιγμές στο Μεχμάνα. Στα αριστερά, η Όλια (μαμά).

Χαρούμενες στιγμές στο Μεχμάνα
Ο μικρός αδελφός Σούρικ πάνω σε έναν γάιδαρο

Η Χαρίκλεια, με τις κόρες της Μαρία και Γαλήνη
(με τον σύζυγο και τα παιδιά της).

Τσιλιγκαρίδης Παύλος
(γιος της Γαλήνης, εγγονός της γιαγιάς Χαρίκλειας).

Κάτοικοι του Μεχμανά.

Μαθητές στο Μεχμανά.

        Μεταλλεία Σοκ μπουλάκ και Ντεγκιρμέν ντερεσί: Το 1866 αναφέρονται οι έλληνες μεταλλωρύχοι Α. Μακρόπουλος, Ι. Χάτζεφ, Γ. Θεοφάνοφ, Μ.Ζαράφοβ, Α.Ορφανόφ, Κ. Μπουλγκάροβ, Ι. Ζαράφοβ, Αλί Μαρντάν ογλού, Πάνικο Ισάσο.

        Μεταλλείο Νταραγκέζ. Το 1850 αναφέρεται ότι υποβάλλουν αίτημα για ίδρυση μεταλλείου οι Μουράτ Ισμαήλοβ και ο Ιόρ Θεοδώρου Ιωαννίδης.

       Μεταλλείο Σισιματάν. Το 1859 αναφέρεται ο Ξενοφώντας Ζαμενόπουλος, να ζητά την άδεια να δουλέψουν στο μεταλλείο του Οθωμανοί υπήκοοι του Ερζερούμ πρώην ορθόδοξοι, που ασπάστηκαν το Ισλάμ.

    Μεταλλείο Αξιμπάρτ περιοχής Καζάχ. Αναφέρεται ότι το ανακάλυψε ο Αβραάμ Τσοτούλωφ το 1862.

    Μεταλλείο Ζακαταλά (φρούριο). Το 1865 αναφέρονται ο Χαράλαμπος Κωνσταντίνωφ ανακάλυψε τυχαία το χαλκούχο μετάλλευμα.

    Μεταλλείο Μπαλιακανί. Το 1866 αναφέρεται ότι ανακάλυψαν χαλκούχο μετάλλευμα οι Χαράλαμπος ο γιος του Σάββα, ο Αβραάμ γιος του Γιάννη.

    Μεταλλείο Τζεβανσίρ. Το 1866 αναφέρεται ότι ο μεταλλουργός Γεώργιος Ακρίτοφ ανακάλυψε χαλκούχο μετάλλευμα.

    Μεταλλείο Μανουκλού. Το 1866 ο Ακρίντοβ ανακαλύπτει κοίτασμα στη τοποθεσία Μανουκλού.

    Μεταλλείο Ταβσάν Τεπεσί. Στις 8 Μαρτίου του 1873 αναφέρεται ότι οι ειδικοί των εξορύξεων Α. Μπαχτσάλοφ, ο Π. Ταναϊλοφ, ο Κ. Κυριάκοβ, ο Λ. Τουτσκόφ ανοίγουν μεταλλείο αργύρου..

    Μεταλλείο Ιιρμανσή. Το 1866 αναφέρεται ότι οι Παναγιώτης Χρήστο και Κωνσταντίνος Γιεφστάγεφ υποβάλλουν αίτημα να ανοίξουν μεταλλείο που τελικά περιείχε μολυβδαίνιο.

    Μεταλλείο Αρμουτλούκ- Καρατάς Στο χωριό είχαν έρθει περίπου 30 οικογένειες από την Αργυρούπολη το 1833 και ήταν απόγονοι μεταλλωρύχων του 18ου αιώνα που ήθελαν να μετακινηθούν στα Ουράλια. Ο δρόμος τους περνούσε από τον Καύκασο και έτσι ζήτησαν την άδεια για να ανοίξουν μεταλλείο. Ο πρώτος αρχιμεταλλωρύχος που εγκαταστάθηκε στο χωριό ήταν ο Λάζαρος Τζαφαρίδης που ήρθε από το Αλαβερντί, μαζί με τους συνεταίρους του Αναστάσιο Μπαχτσαλίδη και Λεωνίδα Μαρκόπουλο δηλώνοντας στους Ρώσους διοικητές τη πρόθεση να ερευνήσουν για κοιτάσματα χαλκού, αργύρου και χρυσού. Έτσι εγκαθίστανται στο χωριό που στις αρχές του 20ου αιώνα έχει 500 ελληνικές οικογένειες.

        Το 1886 ο Λάζαρος Τζαφαρίδης αρχίζει την εκμετάλλευση του κοιτάσματος και αναφέρονται οι Πόντιοι μεταλλωρύχοι Ισαάκ Παπανικολαϊδης,, Νικόλαος Τζαφαρίδης, Ιασωνίδης, Παντελίδης, Νταγκνταλιανίδης, Νικολαϊδης, Τουσκοφίδης, Χατζησαββίδης, Σιδηρόπουλος κ.αλλ. Το μεταλλείο αυτό αργότερα αγοράστηκε από τον Έλληνα ευκατάστατο μεταλλωρύχο Γαλάτη που ήρθε από το Λονδίνο το 1904 και λειτούργησε με σύγχρονες μεθόδους ενώ το 1914 το μεταλλείο του Καρατάς σταμάτησε για πάντα λόγω του Α΄Π΄Π.

         Το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα ο αριθμός των ελλήνων στο Αζερμπαϊτζάν αυξάνεται όχι μόνο από τους εργάτες των μεταλλείων αλλά και από μαστόρους, λιθοξόους, μαραγκούς ακόμα και από μορφωμένους υπαλλήλους. Έτσι εμφανίζονται και δάσκαλοι ελληνικής γλώσσας. Μέσα από διάφορα έγγραφα που υποβάλλονται στις αρχές για να χτίσουν ή να επιδιορθώσουν εκκλησία ή να ιδρύσουν σχολείο πληροφορούμαστε και τα επίθετα των Ελλήνων που κατοικούν στην περιοχή όπως παραδείγματος χάρη για το χωριό Μεχμανά βλέπουμε σε έγγραφο τα επίθετα Ηγεμονίδη, Λολόπουλο, Ξανθόπουλο, Μιχαηλίδη.

 Γ.4. Ο σημαντικότερος όλων μεταλλωρύχος Χαράλαμπος Κουντούροφ και η επιχειρηματική του δραστηριότητα.

        Ένας σημαντικός μεταλλωρύχος,, ίσως ο ικανότερος όλων ήταν ο Χαράλαμπος Κουντούροφ (Κρωμναίος στη καταγωγή, απόγονος του, δωρητής του Φροντιστηρίου Τραπεζούντας), ο οποίος έγινε γνωστός σε όλη τη ρωσική αυτοκρατορία. Υπήρξε γνωστός αρχιμάστορας μεταλλωρύχος, ο οποίος άρχισε τη σταδιοδρομία του στην περιοχή Οντουρμπάντ, που σήμερα ανήκει στο Αζερμπαϊτζάν.

        Αυτός ήρθε στον Καύκασο το 1851 και άρχισε να εργάζεται στο χυτήριο του χαλκού στο Αλαβερντί. Στη συνέχεια ασχολήθηκε με τον εντοπισμό καινούργιων χαλκούχων  μεταλλευμάτων και για να μπορεί να κάνει πιο εύκολα τη δουλειά του το 1858 πήρε τη ρωσική υπηκοότητα και ορκίστηκε αφοσίωση στο διοικητικό γραφείο της Τυφλίδας. Παρ΄ όλες τις δυσκολίες με τους ντόπιους ο Χαράλαμπος Κουντούροφ το 1858 κατάφερε στην πόλη Κοβάρτ να χτίσει το δικό του χυτήριο χαλκού και έγινε συνέταιρος με τους εργοστασιάρχες των πόλεων του Κενταμπέκ και του Ντάσκεσεν.

        Ανακάλυψε ένα ευκολότερο τρόπο εξαγωγής του μετάλλου και κατασκεύασε καινούργιο σύστημα φούρνων. Στο εργοστάσιο του Κενταμπέκ το 1861 ο Κουντούροφ είχε ανάγκη από μάστορες και αποφάσισε να τους προσκαλέσει από το Αλαχβερντί, όπου ζούσε μερικά χρόνια πριν. Το μεταλλείο αυτό το είχαν ιδρύσει οι αδελφοί Siemens, για την εξόρυξη κοβαλτίου και χαλκού. Ο κλήρος λοιπόν έπεσε στους Πόντιους Ιωάννη Χαρλάμοφ, Αθανάσιο Τούσοφ, Λαμπακέροφ και Γεώργιο Παλάντζεφ.

        Σύμφωνα με τις πληροφορίες του αρχιμάστορα Δημήτρη Μακρόφ, ο Γεώργιος Παλάντζεφ ήρθε το 1860 στο Αλαβερντί από τη Μικρά Ασία (Πόντο), αλλά και οι τέσσερις ήτανε γραμμένοι στον κατάλογο μεταλλωρύχων στο Αλαβερντί. Τον Κουντούροφ βοηθούσαν μάστορες μεταλλουργοί από την Αργυρούπολη, οι οποίοι ήρθανε στα όρια της Γεωργίας κατά την περίοδο του Κριμαϊκού πολέμου 1853-1856. Το συγκεκριμένο μεταλλείο είχε αρχικά ιδρυθεί από τους αδελφούς Siemens και γινότανε εκτός από το χαλκό εξόρυξη και του κοβαλτίου.

        Το 1858 ο Κουντούροφ είχε δημιουργήσει στενές επαφές με άλλους έλληνες μεταλλουργούς, όπως τον Μουράντ Ισμαήλοφ, ή τον Γιώργο Κενχέλωφ και τον Ισπύρωφ, επειδή όμως στην περιοχή δρούσαν συμμορίες και ληστές τον υποχρέωσαν να εγκαταλείψει την έρευνα του στο κυβερνείο του Ναχιτσεβάν, αλλά το 1861 ο Ισμαήλοφ επέστρεψε στην περιοχή μαζί με τον συνεργάτη του Θεόδωρο Γιακημίδη (άραγε έχει σχέση με τους αρχιμεταλλουργούς Γιακειμάντ - Ιωακειμίδη της Κορόνιξας στην Αργυρούπολη, που επίσης μετανάστευσαν και ίδρυσαν άλλα μεταλλεία, μιας και στη ρωσική γλώσσα δεν υπάρχει το Ι), που ήταν επίσης αρχιμεταλλουργός?

        Η επιτυχία του Κουντούροφ οφείλεται στο ότι ήταν εργατικός, συνεπής, καλοσυνάτος και πολύ πατριώτης, χωρίς να λυπάται κόπο και μέσα. Αυτός πάντα εργάστηκε για την ανάπτυξη των μεταλλίων στα όρια του Καυκάσου και όπου ανακάλυπτε καινούργια κοιτάσματα εκεί έχτιζε και εργοστάσια. Έτσι λοιπόν το 1865 ο Κουντούροφ μαζί με το στρατιωτικό σύμβουλο Γιακημίδη και τον Νικόλαο Τσαβδάροφ, υπέβαλαν αιτήσεις προς το διοικητή του Καυκάσου και ζητούσαν την άδεια να χτίσουν εργοστάσιο χαλκού στη Πυρδοούδι. Όπως είναι αυτονόητο ο Κουντούροφ απέκτησε πάρα πολλά χρήματα, αλλά πάντοτε σκεφτόταν και τους φτωχούς κατοίκους στο χωριό της περιοχής και άνοιγε σχολεία με δικά του έξοδα για τα παιδιά τους, τα οποία θα μπορούσαν να μάθουν τη ρωσική, την ελληνική, την αρμενική, ή τη ταταρική γλώσσα.

        Η εκκλησία του Αγίου Χαραλάμπους στο Κοβάρτ (που τελικά ολοκληρώθηκε η ανοικοδόμηση της το 1867) έγινε από μαστόρους έλληνες από την Τιφλίδα και την Τραπεζούντα με ντόπια οικοδομικά υλικά.

  

Το Κοβάρτ και η εκκλησία του Αγίου Χαραλάμπους.

        Έτσι λοιπόν έφερε σαν ιερέα τον παπα-Νικόλαο Λάβα που γεννήθηκε το 1810 στην Αργυρούπολη του Πόντου και μορφώθηκε εκεί και χειροτονήθηκε το 1836 ιερέας. Ο παπα-Νικόλαος Λάβας είχε εγκατασταθεί στη ρωσική αυτοκρατορία κατά τη διάρκεια του Κριμαϊκού πολέμου. Στην αρχή τον συναντάμε στην Αλεξανδρούπολη της Αρμενίας, ενώ η πρεσβυτέρα και τα παιδιά του ήταν στη Τραπεζούντα. Πέθανε το 1866 από τύφο στο Κοβάρτ, χωρίς ποτέ να του επιτρέψουν να ενωθεί με την οικογένειά του. Το 1868 τον διαδέχτηκε στην εκκλησία ο ιερομόναχος Ευφράσιος από τη μονή του Αγίου Γεωργίου της Τραπεζούντας.

        Όταν αναπτύχθηκε το εργοστάσιο του Κοβάρτ από τον Χαράλαμπο Κουντούροφ (με σαράντα έλληνες μεταλλουργούς), μέτοχοι έγιναν τα μέλη της οικογένειας του Κουντούροφ που αυτοί ήταν: Ο Γεώργιος Ιωάννης Λαζαρίδης, η Δέσποινα Τριανταφυλλίδου, ο Σημειώνης Δημήτριος και ο Γεώργιος Συμεωνίδης, ο Γρηγόριος Φιαλιάκοφ, ο Ιωάννης Φιαλιάκοφ, η χήρα Φιαλιάκοβα Κυριακία, ο Θεόδωρος Ηλίας, ο Αδάμ Περικλή Φραγκόπουλος, ο Πέτρος Λάβας, ο έμπορος με την οθωμανική υπηκοότητα Παναγιώτης Σεβάστοφ, ο στρατιωτικός σύμβουλος Γιακημίδης και ο Νικόλαος Τσαβδάρωφ.

        Το 1872 τα αδέλφια Κουντούροφ ανακάλυψαν στην περιοχή Ζαγκεζούρ κοιτάσματα χαλκού τα οποία ονόμασαν Ιστοσάν και μπόρεσαν εκεί σύντομα να χτίσουν ένα εργοστάσιο χαλκού. Η ανάπτυξη όμως πολλών μεταλλίων και κατ΄ επέκταση της εξαγωγής των μετάλλων από αυτά απαιτούσε με μεγάλες ποσότητες ξύλου για τους φούρνους. Έτσι κάποια στιγμή ήρθε σε σύγκρουση και προκάλεσε ζήλια σε τοπικούς πληθυσμούς, κυρίως μουσουλμάνων με αποτέλεσμα οι διοικητές των κυβερνείων έβγαλαν απόφαση ότι οι μεταλλωρύχοι δεν θα μπορούν να βασίζονται στα κρατικά δάση και να παίρνουν από κει την απαιτούμενη πρώτη ύλη για τους φούρνους.

        Οι αδελφοί Κουντούροφ παίρνοντας το κληρονομικό χάρισμα του πατέρα τους επεκτείνονταν συνέχεια σε καινούργια μεταλλεία έτσι έγιναν μέτοχοι του εργοστασίου Αλαγήρ, τα οποία βρισκότανε στα όρια της σημερινής Οσετίας (Νότια Ρωσία) και το οποίο μπορούσε να δώσει ασήμι και μόλυβδο. Φρόντιζαν να εξαγοράσουν κοιτάσματα από άλλους έλληνες ιδιοκτήτες, όπως το 1884 από τον Γεώργιο Τζέϊματζίδη το εργοστάσιο χαλκού στο Αργκάσκ της περιοχής Ζαγκεζούρ και σιγά-σιγά πήραν στον έλεγχό τους όλα τα κοιτάσματα του χαλκού σε όλο τον Καύκασο, δηλαδή εκείνα που βρίσκονταν στα σημερινά όρια του Αζερμπαϊτζάν, της Αρμενίας και κάποιων τμημάτων της Γεωργίας. Από το 1876 η ρωσική αυτοκρατορία άρχισε να βάζει φόρους στα μεταλλεία αλλά παρά όλα αυτά ο Κουντούροφ έγινε ένας από τους μεγαλύτερους και πλουσιότερους μεταλλωρύχους στον Καύκασο και είχε προνοήσει ώστε τα εργοστάσια του να είναι εξοπλισμένα με τα πιο σύγχρονα μηχανήματα.

        Μέχρι το 1895 οικογένειά του ζούσε έξω από την Τιφλίδα και λειτουργώντας με προνοητικότητα τα αδέλφια Απόστολος και Γεώργιος Κουντούρωφ απέκτησαν κτηματική περιουσία στη Τιφλίδα, αλλά δεν είχαν τη ρωσική υπηκοότητα και έτσι αναγκάστηκαν να την αποκτήσουν, όμως ευεργετούσαν και τη πατρίδα καταγωγής τους.

Η στήλη με τους ευεργέτες του Φροντιστηρίου Τραπεζούντας.
Ανάμεσα σε αυτούς οι Κούσης και Κουντούροφ.

        Όμως τους οφείλουν τη νέα εποχή λειτουργίας των μεταλλίων. Για παράδειγμα το 1907 ο Γεώργιος Κουντούροφ υπέβαλε προς το διοικητή αίτηση στην οποία αναφέρει ότι το εργοστάσιο του Καβάρτ πέρασε στον εξηλεκτρισμό με αποτέλεσμα να έχει μεγαλύτερη παραγωγή.

        Αυτή η ανάπτυξη των εξηλεκτρισμένων εργοστασίων παραγωγής μεταλλευμάτων ήρθε σε σύγκρουση με τους ντόπιους εργάτες, που ήταν μάλιστα και ελληνικής καταγωγής όπως Σ. Αδάμ, ο Ι. Φραγκόπουλος, ο Γ. Γεμονίδης, ο Τ. Λελόπουλος, ο Κ. Μιχαηλίδης και τον Ιούνιο του 1911 στην περιοχή του εργοστασίου σκοτώνεται ο Απόστολος Κουντούρωφ.

        Ο ένοχος του θανάτου ο Γεώργιος Γεμονίδης, ήτανε κάτοικος του χωριού Μεχμανά του Ναγκόρνο Καραμπάχ, που οι ντόπιοι κάτοικοι του ονόμαζαν Μπερτζενιερί, δηλαδή το μέρος των Ελλήνων.

        Η κόρη του Απόστολου Κουντούροφ παντρεύτηκε τον Έλληνα Χριστοφόρωφ, ο οποίος ήταν δικηγόρος και υπηρετούσε στο γραφείο του διοικητή του Καυκάσου.

Δ. Η παρουσία των Ελλήνων (Αzərbaycan yunanları) στο Αζερμπαϊτζάν κατά τον 20^ο αιώνα.

        Οι Έλληνες είναι μία από τις εθνικές μειονότητες του Αζερμπαϊτζάν, ο αριθμός των οποίων είναι σχετικά μικρότερος από τον αριθμό των αντίστοιχων μειονοτήτων στη Γεωργία και την Αρμενία. Αποτελούνται κυρίως από απογόνους των Ελλήνων του Πόντου που έφυγαν από την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Σύμφωνα με ελλιπή στατιστικά στοιχεία της κοινότητας, σήμερα υπάρχουν 535 άτομα στο Αζερμπαϊτζάν που αυτοαποκαλούνται Έλληνες λόγω εθνικότητας ή έχουν ελληνική καταγωγή (176 οικογένειες συνολικά). Ζουν κυρίως στο Μπακού, αλλά υπάρχουν και ελάχιστες ελληνικής καταγωγής οικογένειες στο Σουμγκάιτ, το Χατσμάζ, την Κούμπα, την Κακχέ, την Γκαντζά ή σε χωριά, όπως η Ελένη στο Λεντρίκ.

        Αρχικά στο Μπακού, μεταξύ 1850-1857, χτίστηκε ο καθεδρικός ναός του Αγίου Νικολάου για 400 άτομα μέσα στο φρούριο στις Πύλες Σαμαχί. Η κατασκευή του πραγματοποιήθηκε από τους Έλληνες Σεμιόν Γκίτερα και Χαραλάμπι Πάλιστοφ.

Ο ναός του Αγίου Νικολάου και το σημείο όπου βρισκόταν πίσω από τα τείχη.

 

        Στο χωριό Άλτι-Αγκάτς, μια άλλη εκκλησία του Αγίου Νικολάου χτίστηκε το 1854-1855 από κατοίκους της πόλης Σαμαχί - τους Έλληνες Μουράτ Χαρλάμοφ, Ντμίτρι Ιλίεφ και Βασίλι Γιεγκόροφ.

        Οι Έλληνες μετακόμισαν στο Μπακού μόνο στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα: σύμφωνα με στοιχεία του 1886, δεν αναφέρεται κανένας κάτοικος του Μπακού που να αυτοπροσδιορίζεται ως Έλληνας κατά εθνικότητα, αλλά ήδη στην απογραφή του 1897, 278 Έλληνες ζούσαν στην επαρχία Μπακού και 658 στην επαρχία Ελισαβετπόλ (σε σύγκριση με 102 το 1886). Οι μετανάστες ήταν κυρίως εργάτες, μεταξύ των οποίων ήταν τόσο κάτοικοι ελληνικών οικισμών στην Υπερκαυκασία όσο και όσοι έφυγαν από την Τουρκία.

    Το 1907, υπήρχαν ήδη 800 Έλληνες στο Μπακού, πολλοί από τους οποίους είχαν φύγει από το Πόντο, αλλά δεν μπορούσαν να παρακολουθήσουν τις εκκλησιαστικές λειτουργίες, καθώς οι λειτουργίες εκεί τελούνταν στα σλαβικά και οι περισσότεροι Έλληνες του Πόντου δεν γνώριζαν ρωσικά. Ο αριθμός των Ελλήνων στο Μπακού δεν άλλαξε σημαντικά μέχρι το 1917. Σύμφωνα με τον εθνογράφο Αντρέι Ποπόφ, 2.161 Έλληνες ζούσαν σε οκτώ πόλεις των επαρχιών Μπακού και Ελισαβετπόλ.

 Δ.1. Η ομογένεια του Μπακού.

       Μπακού είναι μία σύνθετη λέξη από τα αραβικά "Bade Ku" που σημαίνει η πόλη των ανέμων.

        Η πλειοψηφία των Ελλήνων που μετανάστευσαν στο Αζερμπαϊτζάν ήρθε στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα. Η απογραφή του 1897 βάσισε τον προσδιορισμό της εθνικότητας στη δημοσίευση της μητρικής γλώσσας, δηλαδή ελήφθησαν υπόψη μόνο οι ελληνόφωνοι Ρωμαίοι, όπως αποκαλούσαν τον εαυτό τους οι Πόντιοι. Αργότερα, Έλληνες από την Τραπεζούντα, το Καρς και τα γύρω χωριά, καθώς και μετανάστες από τη Γεωργία, τον Βόρειο Καύκασο, την επαρχία Ελισάβετ-πόλης και την Ελλάδα, άρχισαν να μετακινούνται στο Μπακού, το οποίο γνώρισε βιομηχανική άνθηση, αναζητώντας εργασία και μια καλύτερη ζωή. Βρήκαν καταφύγιο στη φιλόξενη και διεθνή γη του Αζερμπαϊτζάν. Ανάμεσά τους ήταν χτίστες, τεχνίτες, και μικροέμποροι, καθώς και διανοούμενοι (γιατροί και δάσκαλοι). Πολλοί Έλληνες ήταν αρτοποιοί και είχαν τα δικά τους αρτοποιεία.

Ακριτόβα Γλυκερία

Έλληνες του Μπακού. 1920.

        Για την επίλυση εσωτερικών προβλημάτων, υπήρχε ανάγκη ενοποίησης των κοινοτήτων και στην πρώτη συνάντηση των Ελλήνων του Μπακού αποφασίστηκε η δημιουργία της Ελληνικής Φιλανθρωπικής Εταιρείας. Στις 7 Δεκεμβρίου 1907, η Ελληνική Φιλανθρωπική Εταιρεία υπέβαλε αίτημα στην κυβέρνηση της πόλης για το άνοιγμα ελληνικής εκκλησίας και την παροχή βοήθειας σε μέλη της κοινότητας με χαμηλό εισόδημα, το οποίο έγινε δεκτό. Από εκείνη τη στιγμή και μετά, η εταιρεία άρχισε να βοηθά την εθνοτική ομάδα με κάθε δυνατό τρόπο με στόχο τη διατήρηση της γλώσσας, των εθίμων, των παραδόσεων της, του ίδιου του λαού, παρέχοντας υλική βοήθεια στους φτωχούς μέσω δημοπρασιών, φιλανθρωπικών παραστάσεων και δωρεών από μεγάλους επιχειρηματίες. Αναφέρει ο Σωκράτης Αγγελίδης:

        «Η αίτηση που υποβλήθηκε στη διοίκηση της πόλης στις 7 Δεκεμβρίου 1907 για άδεια και ανέφερε ότι υπήρχαν περίπου 800 Έλληνες στο Μπακού, οι περισσότεροι από τους οποίους, έχοντας μετακομίσει από τη Μικρά Ασία (Πόντο), δεν γνώριζαν ρωσικά και δεν μπορούσαν να τελέσουν εκκλησιαστικές λειτουργίες. Για το λόγο αυτό, η νεοσύστατη εταιρεία ζήτησε από τις τοπικές αρχές να επιτρέψουν στους Έλληνες να ανοίξουν μια ελληνική εκκλησία, και επίσης, σύμφωνα με τον Χάρτη που υποβλήθηκε με την αίτηση, να τους επιτραπεί να βοηθήσουν τα μέλη της κοινότητας με χαμηλό εισόδημα, να ανοίξουν ένα σχολείο κ.λπ. Η αίτηση υπογράφηκε από τον πρόεδρο της εταιρείας Α.Ν. Αφανασιάδη και τον αναπληρωτή του Λ.Α. Ελευτέροφ. Οι ιδρυτές της εταιρείας ήταν οι Μαχαρίδης Φ.Ι., Αβραμίδης Φ.Ν., Ζαπέτος Ν.Γ., Παπαδόπουλος Ι.Ι. και Μιχαηλίδης Δ.Δ. Η απάντηση στην αίτηση ήταν καταφατική.»

 Δ.2.Μετακίνηση των Ποντίων μεταλλουργών στο Μπακού και αλλαγή της απασχόλησης τους.

    Ο Σωκράτης Αγγελίδης στο βιβλίο του "Έλληνες του Αζερμπαϊτζάν" γράφει μετά από έρευνα των αρχείων στη πόλη Περμ:

    «Ο Νικόλαος Τσιλιγγαρίδης του Ιωάννη 27 χρονών αγρότης από το χωριό Ίμερα της Αργυρούπολης πηγαίνει στο εργοστάσιο Σαλικάμσκ για εργασία και αργότερα στο Τσελιάμπινσκ. Στο Μπακού ζει ο πατέρας του Ιωάννης Δημητρίου Τσιλιγγαρίδης με τη σύζυγο του Μάρθα και ασχολείται με εμπόριο στην οδό Μπαζάρναγια. Στο Μπακού επίσης διαμένουν οι συμπατριώτες του Μιχαήλ, Λύσανδρος, Χαράλαμπος, Μιλτιάδης και ο Ευκλείδης, (ο γιός της Φύλης). Ο ίδιος δηλώνει ότι γεννήθηκε στην Ίμερα και ζούσε εκεί μέχρι το 1901. Σε ηλικία 17 χρονών πηγαίνει στο Μπακού και δουλεύει στους ελληνικούς φούρνους (Σπύρου Μιτατοσάλ για δύο χρόνια, και μετά στου Κυριάκου Στάτιο). Άλλοι έλληνες στη πόλη ήταν ο Γιώργος Ευθυμιάδης με φούρνο στην οδό Κρασνοβόντσκαγια ο Ιωάννης Τσακωνίτης στον ίδιο δρόμο έχει κάποιο μαγαζί, ο Λεωνίδας Παπαδόπουλος με μαγαζί στην οδό Τατάρσκαγια, ο Γρηγόρης Λευκόπουλος που εργάζεται σε μαγαζί στο Μπεϊμπάρτ, ο Αλέξιος Κυριακίδης με μαγαζί στην ίδια οδό. Φεύγει από εκεί για δύο χρόνια στο Ιρκούτσκ μαζί με τρεις φίλους του για δουλειά, μετά πηγαίνει για δύο μήνες στο Τσιτά, μετά πίσω στο Πόντο για να δει τους συγγενείς του και αργότερα επιστρέφει στον Μπακού μετά από έξη περίπου χρόνια.

        Εννοείται ότι στο Μπακού εγκαθίσταται και μορφωμένοι έλληνες οι οποίοι υπηρετούν σε διάφορες κρατικές υπηρεσίες και όταν αρχίζει η λειτουργία των πηγαδιών πετρελαίου τότε έρχονται και αρκετοί αρτοποιοί από την Τραπεζούντα και την Αργυρούπολη για να λειτουργήσουν τα αρτοποιεία. Το Μπακού ανοικοδομείται πολύ γρήγορα.

    Ιδρυτικά μέλη του συλλόγου είναι:

- Ο Θεόδωρος Μαντσαρίδης του Ιωάννη που είναι Οθωμανός υπήκοος και ζούσε στην οδό Κρασνοβότσκαγια στην οικία του Σαμπάροφ.

-  Ο Θεόδωρος Αβραμίδης του Νικολάου κάτοικος Μπακού με δικό του σπίτι (Μπαίλοφ).

- Ο Νικόλαος Ζανέτος του Γεωργίου, Έλληνας υπήκοος που ζούσε στο Μπακού (οδός Τατάρσκαγια νούμερο 3).

- Ο Ισαάκ Παπαδόπουλος του Ιωάννη, Έλληνας υπήκοος που ζούσε στο Μπακού(οδός Κασπίσκαγια στην οικία του Ασούροφ).

 Η οικία του Ασούροφ.

 - Ο Δημήτρης Μιχαηλίδης του Δανιήλ (Ζαβοκζάλναγια, οικία Πάϊλοφ).

        Στο τέλος του καταστατικού και σε σχετικό άρθρο αναφέρεται ότι σε περίπτωση αναστολής της λειτουργίας του ελληνικού συλλόγου ή διαλύσεως του, όλη η περιουσία του θα μεταβιβαζότανε σε κάποιο ελληνικό εκπαιδευτικό ίδρυμα. Το καταστατικό επιβεβαιώνει και ο συμβολαιογράφος της Τράπεζες Ανατολής του Μπακού Α. Γ. Κούσης (δωρητής του Φροντιστηρίου Τραπεζούντας, χρημάτισε και πρόξενος της Ελλάδας στο ΑζερμπαΪτζάν).

 

Το κτίριο του Ελληνικού Προξενείου.

            Τα γραφεία του συλλόγου που στις αρχές του ’21 λειτουργούσε με αξιόλογη δραστηριότητα ήτανε στον πρώτο όροφο τα ου κτιρίου, που αποτελούσε το τμήμα του οικοδομικού συγκροτήματος μαζί με το ελληνικό σχολείο και την ελληνική εκκλησία. Κατά τη διάρκεια του σχολικού ωραρίου, η σχολική αίθουσα χωριζόταν από χωρίσματα που αφαιρούνταν κατά τη διάρκεια συναυλιών και θεατρικών παραστάσεων. Η αίθουσα δίπλα σε αυτήν την αίθουσα χρησίμευε ως εκκλησία (έκλεισε το 1928). Σε άλλο οικοδομικό τετράγωνο βρισκόταν η ελληνική λέσχη μαζί με πολλά ελληνικά πολιτιστικά σωματεία εκεί βρισκότανε και το ελληνικό θέατρο. Ονομαστή υπήρξε η ηθοποιός Αγάπη Χαλτογιαννίδη».

 

 Δ.3. Οι Έλληνες του Μπακού τη δεκαετία του 1920.

 

Συνεχίζει ο ίδιος ερευνητής:

    «Ένα νέο κύμα ελληνικής μετανάστευσης ήρθε μετά το τέλος του Α' Παγκοσμίου Πολέμου και του Εμφυλίου Πολέμου. Το 1923, 1.168 Έλληνες ζούσαν στο Αζερμπαϊτζάν μόνο μεταξύ του αστικού πληθυσμού, 58 από τους οποίους ζούσαν στο Μεχμανά.

Μεχμανά: Τοποθεσία.

Πόντιοι στο Μεχμανά.

        Το κτίριο της εταιρείας βρισκόταν στην οδό Μιλιόνναγια 22 (τώρα οδός Φ. Αμίροφ). Οι δρόμοι από εκείνη την εποχή άλλαξαν όνομα μετά (η Mihailovskaya έγινε Aziz Aliyev και η Tatarskaya Alimerdan Topchubashev). Από όλους τους ξένους υπηκόους που ζούσαν στην ΕΣΣΔ το 1937, οι Έλληνες ήταν αυτοί που αποτελούσαν τη συντριπτική πλειοψηφία (95%). Από τότε, η Ελληνική Φιλανθρωπική Εταιρεία ξεκίνησε τις φιλανθρωπικές της δραστηριότητες, σκοπός των οποίων ήταν η διατήρηση της εθνικής ομάδας, της γλώσσας, των αιώνιων εθίμων και παραδόσεων, η παροχή βοήθειας στους φτωχούς διανέμοντας χρήματα από δημοπρασίες, φιλανθρωπικές παραστάσεις και δωρεές πλούσιων Ελλήνων, μεταξύ των οποίων ξεχώρισαν η Μ. Μωυσίδη, ο Α. Γεννάδης, ο οποίος έφυγε για την Ελλάδα το 1917, ο Ι. Λυπιρίδης και άλλοι.

        Έλληνες ζούσαν επίσης στη Γκαντζά, το Σαμπιραμπάντ, το Ναχιτσεβάν και άλλες πόλεις. Αλλά το κύριο μέρος τους, 914 Έλληνες, εκ των οποίων 230 ήταν Έλληνες υπήκοοι, ζούσαν στην πόλη του Μπακού. Υπάρχουν επίσης πληροφορίες ότι 734 από αυτούς θεωρούσαν τα ελληνικά ως μητρική γλώσσα επικοινωνίας τους και οι περισσότεροι από αυτούς ήταν εγγράμματοι.

        Εκείνη την εποχή υπήρχε επίσης ελληνικό προξενείο (που βρισκόταν απέναντι από το Ρωσικό Δραματικό Θέατρο).

Ο λόγος για τον μεγάλο αριθμό Ελλήνων υπηκόων ήταν ότι ορισμένοι από τους Μικρασιάτες Έλληνες διατήρησαν την ελληνική υπηκοότητα, ελπίζοντας τελικά να μετακομίσουν στην Ελλάδα. Υπήρχαν επίσης Έλληνες που είχαν μετακομίσει στο Μπακού από την Ελλάδα πριν από την επανάσταση.

Δ.3. Η ομογένεια στα χρόνια της ΕΣΣΔ.

        Το Δεκέμβριο του 1937, το Ποντιακό Πολιτιστικό Κέντρο στο Μπακού έκλεισε, γεγονός που σηματοδότησε την έναρξη των καταστολών κατά των Ελλήνων. Η πρώτη ήταν η σύλληψη του πιανίστα Γιάννη Καραγιανίδη (πέρασε 18 χρόνια στα στρατόπεδα). Από τις 11 έως τις 25 Δεκεμβρίου 1937, συνελήφθησαν 35 άτομα από τους 904 Έλληνες που ζούσαν στο Αζερμπαϊτζάν, πολλοί από τους οποίους εκτελέστηκαν με ψευδείς κατηγορίες για αντεπαναστατική δράση. Μερικές από τις οικογένειες έφυγαν από την ΕΣΣΔ μέσω του Βατούμ και της Οδησσού. Μερικές οικογένειες απελάθηκαν στο Βόρειο Καζακστάν και τη Σιβηρία το 1942 στο αποκορύφωμα του πολέμου, και το 1949, τη νύχτα της 13ης προς 14η Ιουνίου, δεκάδες χιλιάδες Έλληνες από τον Καύκασο απελάθηκαν στο Νότιο Καζακστάν. Η Κεντρική Επιτροπή του Πανενωσιακού Κομμουνιστικού Κόμματος (Μπολσεβίκοι) το δικαιολόγησε αυτό με τους»στόχους του καθαρισμού των ακτών της Μαύρης Θάλασσας και του Καυκάσου από πολιτικά αναξιόπιστα στοιχεία».

        Οι Έλληνες συμμετείχαν και στα επαναστατικά κινήματα της Ρωσικής αυτοκρατορίας. Ένας από αυτούς τους 26 κομισάριους του Μπακού ήταν ο Ηρακλής Μεταξάς, ο οποίος γεννήθηκε το 1889 στο Βατούμ της Γεωργίας και ο πατέρας του ήταν έμπορος. Αφού ενστερνίζεται τις Σοσιαλδημοκρατικές ιδεολογίες γίνεται μέλος του αντιστοίχου κόμματος και ταξιδεύει με αυτή την ιδιότητα σ όλο τον Καύκασο. Στην αρχή το 1913 πηγαίνει στο Μπακού, όπου γίνεται μέλος οργάνωση των μπολσεβίκων της πόλης και συνεχίζει την προπαγάνδα της σοσιαλιστής επανάστασης σε όλο τον Καύκασο. Τον Ιούλιο του 1918 ο Ηρακλής μαζί με άλλα μέλη του κόμματος κάνει μεγάλες προσπάθειες για την προπαγάνδα εναντίον των στρατευμάτων της Αγγλίας, οι οποίοι εγκατέλειψαν την πόλη του Μπακού και στις αρχές του Αυγούστου του 1918 παίρνει μέρος σε πολεμικές επιχειρήσεις για να διώξουν αυτή τη φορά τους Τούρκους και μπαίνει φυλακή. Αρνείται την απελευθέρωσή του με την βοήθεια του πρέσβη της Ελλάδας, γιατί ο ίδιος δεν δηλώνει Έλληνας, αλλά διεθνιστής. Έτσι το 1919 χάνει τη ζωή του πιστός στις ιδέες του».

 Δ.4.Πολιτιστική προσφορά της ομογένειας. Το Ελληνικό Δραματικό Θέατρο "Ευριπίδης". Μπακού, 1920.

        Η Φιλανθρωπική Εταιρεία στεγαζόταν σε ένα διώροφο κτίριο στην οδό Millionnaya, 22 (τώρα F. Amirova). Στο κτίριο στεγαζόταν το διοικητικό συμβούλιο, η λέσχη, το ελληνικό θέατρο, το σχολείο, η βιβλιοθήκη και η εκκλησία σε δύο ορόφους. Το 1921, το 92ο ελληνικό τετραετές σχολείο είχε 89 μαθητές (43 αγόρια και 46 κορίτσια). Τα μαθήματα δίδαξαν οι δασκάλες Ε. Παυλίδη και Ε. Φουλίδη. Σύμφωνα με τα απομνημονεύματα του πρώην κατοίκου του Μπακού, καθηγητή και μουσικολόγου Ν. Φ. Τιφτικίδη, η εκκλησία, το σχολείο, ο σύλλογος και το διοικητικό συμβούλιο της εταιρείας λειτουργούσαν με σαφήνεια και σε καθορισμένο ρυθμό. Η λειτουργία στην εκκλησία τελούνταν στα ελληνικά τα Σάββατα, τις Κυριακές και τις αργίες από τον ιερέα Ιωάννη Δαμιανίδη.

Πόντιοι ερασιτέχνες ηθοποιοί του θεάτρου.

Θέατρο Ελληνικού Δράματος»Ευριπίδης», Μπακού, 1920.
Αριστερά πάνω η Ελένη Δανιηλίδη και δίπλα της η Αγάπη Χαλτογιαννίδη.

        Από το 1924, διευθυντής του σχολείου και πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου ήταν ο ιδιαίτερα καλλιεργημένος, επιβλητικός, εξαιρετικά αυστηρός και απαιτητικός Ευστάθιος Αναστασιάδης. Μαζί με τον αναπληρωτή του Παύλο Χαλτογιαννίδη, εκτέλεσε μια σειρά από σημαντικά και χρήσιμα καθήκοντα: ήταν υπεύθυνος για παραστάσεις, ψυχαγωγικές βραδιές, εκθέσεις, συναντήσεις, δημοπρασίες, λαχεία.

        Το θέατρο στον σύλλογο δεν ήταν επαγγελματικό. Η υποκριτική του βάση αποτελούνταν από καθηγητές και μαθητές του ελληνικού σχολείου. Συμμετείχαν όλοι στον θεατρικό σύλλογο»Ευριπίδης». Οι πιο δραστήριοι ηθοποιοί ήταν οι Γ. Μαχαιρίδης, Κ. Σεβαστόπουλος, Π. Μαχαιρίδης, καθώς και οι μαθητές του σχολείου Ο. Αναστασιάδης, Ι. Λυπιρίδης, Π. Καϋχανίδης και Αγάπη Χαλτογιαννίδη.

Η Αγάπη Χαλτογιαννίδη και ο Γιώργος Δαμιανίδης.

        Τα έργα ανέβηκαν από επαγγελματίες σκηνοθέτες , όπως η Ε. Φουλίδη και τον σύζυγό της Φ. Ονουφριάδη, οι οποίοι ήρθαν στο Μπακού από το Βατούμ. Ανέβασαν πολλές παραγωγές με θέματα από την ελληνική μυθολογία, αρχαίους θρύλους και παραμύθια. Τα έργα παίχτηκαν στα νέα ελληνικά και λιγότερο συχνά στα ποντιακά.

        Το ρεπερτόριο του θεάτρου περιλάμβανε επίσης έργα στα ρωσικά και σκηνές από τη σύγχρονη ζωή. Τα τελευταία παρουσιάζονταν από μια ομάδα που ονομαζόταν»ζωντανή εφημερίδα»- μια πολύ κοινή μορφή πολιτικής προπαγάνδας τη δεκαετία του 1920. Το ενδιαφέρον για τις θεατρικές παραγωγές ήταν τεράστιο και η αίθουσα του θεάτρου ήταν πάντα υπερπλήρης. Για τους παρευρισκόμενους, πολλοί από τους οποίους ήταν αγρότες εκ καταγωγής, το θέατρο ήταν ένα ηθικό και εκπαιδευτικό σχολείο και ταυτόχρονα ένα σχολείο για τη μελέτη της νεοελληνικής γλώσσας.

        Σχεδόν κάθε θεατρική παράσταση είχε τη συνέχειά της, την οποία όλοι περίμεναν: ποντιακούς χορούς με ένταση, στους οποίους όλοι οι χορευτές κρατούσαν ο ένας το χέρι του άλλου και τραγούδια, συχνά σκωπτικά τραγούδια. Ο πρωταγωνιστής αυτού του μέρους της βραδιάς ήταν ο Θωμάς Τιφτικίδης, πατέρας του Ν.Φ. Τιφτικίδη, ενός μουσικού που τραγουδούσε τραγούδια στα ποντιακά και τα τουρκικά και έπαιζε λύρα (κεμεντζέ), με τη βοήθεια του Γ. Δαμιανίδη, ενός βιρτουόζου του κεμεντζέ.

Αποχαιρετούσαν σύσσωμοι τους νεκρούς τους κατά το ποντιακό έθιμο.

        Το καμάρι των Ελλήνων του Μπακού ήταν ο αθλητικός σύλλογος και η ποδοσφαιρική ομάδα "Εμπρός" που λειτουργούσε υπό την αιγίδα του, στην οποία συμμετείχαν οι αδελφοί Γ. και Κ. Δαμιανίδη, ο Γ. Ποπαντόπουλος, ο Γ. Μαχαιρίδης, ο Διονύσιος Συμφορίδης, ο Γ. Κόκκινος, ο Ι. Μαυροματίδης, ο Ν. Χριστοδουλίδης και άλλοι.

 

Ποδοσφαιρική Ομάδα Εμπρός.

        Το 1937, το Κέντρο του Ποντιακού Πολιτισμού στο Μπακού έκλεισε. Όλα όσα ένωναν τους ανθρώπους για τρεις δεκαετίες χάθηκαν. Ξεκίνησαν σκοτεινά χρόνια για πολλούς λαούς του πολυεθνούς Αζερμπαϊτζάν, και πρώτα απ' όλα, για τους ίδιους τους Αζέρους. Ξεκίνησαν μαζικές συλλήψεις, που κάλυπταν ολόκληρη τη χώρα.

        Ο προάγγελος των επερχόμενων συλλήψεων των Ελλήνων του Μπακού ήταν η ξαφνική εξαφάνιση αφισών του διάσημου πιανίστα Γιάννη Καραγιανίδη στην πόλη.

        Ο Ν. Φ. Τιφτικίδης θυμάται: "Θυμάμαι καλά ότι μέχρι τον Δεκέμβριο του 1937 οι δρόμοι του Μπακού ήταν γεμάτοι αφίσες που ανήγγειλαν τις επερχόμενες συναυλίες του Γιάνη Καραγιανίδη. Θυμάμαι επίσης ότι αυτές οι αφίσες εξαφανίστηκαν ξαφνικά. Και αυτό συνέβη επειδή ο Γιάννης συνελήφθηκε και πέρασε 18 χρόνια σε στρατόπεδο συγκέντρωσης. Τον Δεκέμβριο του 1937, στο Μπακού, τα όργανα της βίας συνέλαβαν τον πατέρα, τον πεθερό, τον σύζυγο και τον κουνιάδο της Ελληνίδας θεατρικής καλλιτέχνιδας Αγάπης Χαλντογιανίδη σε μια νύχτα. Κανένας τους δεν επέστρεψε, όλοι εξαφανίστηκαν σαν βελόνα στα άχυρα".

 Ε. Η Σταλινική περίοδος και οι διώξεις που ακολούθησαν.

        Ενδιαφέροντα στατιστικά στοιχεία: από όλους τους ξένους υπηκόους που ζούσαν στην ΕΣΣΔ το 1937, το 95% ήταν Έλληνες. Οι περισσότεροι Έλληνες στο Μπακού ζούσαν στο κέντρο - την περιοχή της "πυροσβεστικής" (κοντά στο τσίρκο), στις οδούς Basin (Fizuli) και Torgovaya (Nizami).

        Ο Ε. Αναστασιάδης, ο ιερέας Ι. Δαμιανίδης με τους γιούς του, ο Γ. Λυπιρίδης, ο Ε. Παυλίδης, ο Γ. Ποπαντόπουλος, ο Γ. Μαχαρίδης, ο Κ. Σεβαστόπουλος και πολλοί άλλοι συνελήφθησαν και εκτελέστηκαν. Το γηραιότερο μέλος του Μπολσεβίκικου Κόμματος του Αζερμπαϊτζάν, επικεφαλής του τμήματος του Λαϊκού Επιτροπάτου Βαριάς Βιομηχανίας, Ι. Χ. Λευκόπουλος, βασανίστηκε. Αρνήθηκε να υπογράψει ψευδή μαρτυρία και πέρασε 17 χρόνια σε στρατόπεδα της Σιβηρίας. Ο Θ. Τιφτικίδης συνελήφθη και πέθανε σε στρατόπεδο.

 

Ο Ελληνισμός του Μπακού αποχαιρετά το Θωμά Τιφτικίδη.

        Ο Γ. Παυλίδης, ο οποίος πέρασε 10 χρόνια στα στρατόπεδα της Βορκουτά και παρέλυσε εκεί, επέστρεψε σπίτι του το 1947 από τον γιο του, Α. Γ. Παυλίδη. Η αναφορά σε αυτούς τους ανθρώπους αποτελεί φόρο τιμής στη μνήμη των αθώων θυμάτων των Σταλινικών διώξεων. Αρχειακά έγγραφα δείχνουν ότι»μόνο από την 1η Δεκεμβρίου έως τις 25 Δεκεμβρίου, συνελήφθησαν 35 άτομα μεταξύ των Ελλήνων που ζούσαν στο Αζερμπαϊτζάν. Και η ίδια η "επιχείρηση" διήρκεσε μέχρι τις 15 Απριλίου 1938, και αυτοί οι μήνες θεωρήθηκαν οι "μήνες των εκτελέσεων". Οι περισσότεροι από τους συλληφθέντες καταδικάστηκαν με ψευδείς κατηγορίες ότι ανήκουν σε "υπόγεια οργάνωση δολιοφθοράς και αντεπαναστατών". Ωστόσο, ακόμη και η γνώση της ελληνικής γλώσσας ή η επιθυμία να τη μελετήσει θεωρήθηκε έγκλημα.

        Το 1939, μερικές οικογένειες που παρέμειναν Έλληνες πολίτες κατάφεραν να φύγουν για την Ελλάδα με ατμόπλοια από το Βατούμ και την Οδησσό. Αυτή η επανεγκατάσταση διευκολύνθηκε από την ελληνική πρεσβεία στην Μόσχα.

        Το 1942, πραγματοποιήθηκε η πρώτη απέλαση Ελλήνων, συμπεριλαμβανομένων Ελλήνων από το Αζερμπαϊτζάν, σε ειδικούς οικισμούς στο Βόρειο Καζακστάν και τη Σιβηρία. Η δεύτερη μαζική απέλαση πραγματοποιήθηκε σε καιρό ειρήνης. Το 1949, δεκάδες χιλιάδες Έλληνες, κυρίως από τον Καύκασο, απελάθηκαν στο Νότιο Καζακστάν. Στο Μπακού, αυτό συνέβη τη νύχτα της 13ης προς 14η Ιουνίου, όταν εκατοντάδες Έλληνες έλαβαν μόνο μία ώρα για να ετοιμάσουν τις βαλίτσες τους. Και στη συνέχεια τους περίμενε ένα μακρύ, τρομερό ταξίδι με βαγόνια στις στέπες του Καζακστάν. Σε ψήφισμα της Κεντρικής Επιτροπής του Πανενωσιακού Κομμουνιστικού Κόμματος που υιοθετήθηκε τον Μάιο του 1949, η απέλαση των Ελλήνων αιτιολογήθηκε από τους "στόχους της εκκαθάρισης των ακτών της Μαύρης Θάλασσας και του Καυκάσου από πολιτικά αναξιόπιστα στοιχεία"!!!

        Να τι έγραψε ο Δρ. Σιμφορντί στα απομνημονεύματά του: "Μας έφεραν στην πλατφόρμα βοοειδών στο Κισλί, όπου συνήθως ξεφορτώνονται τα βοοειδή. Έφεραν ένα βαγόνι για εκφόρτωση και μετά μας έβαλαν εκεί. Έπρεπε εμείς να ξεφορτώσουμε και να φορτώσουμε τα πράγματα μας σε ένα βαγόνι, το οποίο ήταν ήδη γεμάτο χωρίς εμάς. Είχαν ζήλο να ξεπεράσουν τα σχέδιά τους για την εξόντωση μας. Ήταν εμφανής η πρόθεση τους από το γεγονός ότι έφεραν και έβαλαν έναν ετοιμοθάνατο ηλικιωμένο στη μέση του βαγονιού... Μετά από μια σχετικά μεγάλη στάση, μας πήγαν στο Αλιάτ, όπου περίμεναν παρόμοια καλυμμένα βαγόνια με απελαθέντες από τη Γεωργία και την Αρμενία. Στο Αλιάτ, όρισαν ποια θα είναι τα ελληνικά βαγόνια, σχημάτισαν ένα κλιμάκιο και κινηθήκαμε βόρεια, συνοδευόμενοι από ένοπλους στρατιώτες".

        Ως αποτέλεσμα της απέλασης, εκατοντάδες Έλληνες στο Αζερμπαϊτζάν έχασαν τη μικρή τους πατρίδα, τα διαμερίσματα τους και την περιουσία που είχαν αποκτήσει εδώ και δεκαετίες. Υπήρξαν επίσης ανθρώπινες απώλειες στις αφόρητες συνθήκες της μεταφοράς, η οποία διήρκεσε περισσότερο από δύο εβδομάδες.

        Η οικογένεια του Ν. Φ. Τιφτικίδη ήταν ιδιαίτερα»τυχερή», καθώς απελάθηκε δύο φορές:- το 1942 και το 1949. Η ζωή σε ειδικούς οικισμούς συνεχίστηκε μέχρι το 1956 και μόνο μετά την αποκατάσταση και την άρση των περιορισμών για τους ειδικούς εποίκους πολλοί από αυτούς επέστρεψαν στο Μπακού, αλλά κάποιοι παρέμειναν στο Καζακστάν ή πήγαν σε άλλες πόλεις της ΕΣΣΔ.

        Για πολλά χρόνια, ξεκινώντας από την εποχή της μετανάστευσης των Ελλήνων στο Αζερμπαϊτζάν, οι Πόντιοι προσπάθησαν να διατηρήσουν τη γλώσσα και τα έθιμά τους, παρά την επίδραση του νέου περιβάλλοντος στον τρόπο ζωής τους, αλλά ως αποτέλεσμα των απάνθρωπων καταπιέσεων του»Πατερούλη», η κοινότητα αραίωσε αισθητά και ήταν διαιρεμένη για αρκετές δεκαετίες, χάνοντας την ενότητα που είχε δημιουργηθεί με την πάροδο των προηγούμενων ετών.

 Ε.1. Μνημόσυνο ψυχών.

Οι Σταλινικές Διώξεις των Ελλήνων στο Αζερμπαϊτζάν ονομαστικά. Η Σταυρωμένη Ράτσα.

 

Αναστασιάδης Ευστάθιος του Παύλου. 

(Анастасиади Евстафий Павлович).

1885

Τόπος γέννησης: Ισλαμσάρ, Καρς, Τουρκία.

Υπηκοότητα: Ελληνική.

Υπηκοότητα (nationality): ΕΣΣΔ.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Πού και από ποιον συνελήφθη: NKVD ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Προληπτικό μέτρο: Σύλληψη.

Ημερομηνία σύλληψης: Δεκέμβριος 1937.

Κατηγορία: Σύμφωνα με τον στρατηγό για κατασκοπεία, δολιοφθορά, επαναστατικές και ναζιστικές δραστηριότητες.

Καταδίκη: Φεβρουάριος 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή της NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ.

Άρθρο: Βάσει εθνικότητας - σύμφωνα με την οδηγία NKVD αριθ. 50215 της 12/11/1937 («Ελληνική επιχείρηση»).

Ποινή: Θανατική ποινή (εκτέλεση).

Источники данных: Комиссия НКВД и Прокурора СССР, Протокол № 61 от 15.02.1938 (Аз.ССР).

Αγγελόπουλος- Ζανκέλοφ του Αθανασίου

(Ангелопуло-Зангелов Игнатий Афанасьевич).

1897

Τόπος γέννησης: Τουρκία, Καρς, χωριό Καρακίς.

Υπηκοότητα: Ελληνική.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Κατηγορία: Κατασκοπεία, δολιοφθορά, επαναστατικές και ναζιστικές δραστηριότητες.

Καταδίκη: 22 Μαρτίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή του NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ.

Άρθρο: σύμφωνα με την οδηγία NKVD αριθ. 50215 της 12/11/1937 («Ελληνική επιχείρηση»).

Ποινή: 10 χρόνια σε στρατόπεδο εργασίας.

Источники данных: Комиссия НКВД и Прокурора СССР, Протокол № 91 от 22.03.1938 (Аз.ССР).

 Αποστολίδης Νίκος.

(Апостолиди Нико). 

1934.

Υπηκοότητα: Ελληνική.

Υπηκοότητα (nationality): ΕΣΣΔ.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού.

Καταδίκη: Ιούνιος 1949.

Άρθρο: Για εθνικούς λόγους (Έλληνας).

Ποινή: Στάλθηκε σε ειδικό οικισμό.

Τόπος εξόριστου: Καζακστάν.

Источники данных: И.Г. Джуха»Греческая операция». - СПб,»Алетейя», 2006.

 Αποστολίδου Σοφία 

(Апостолиди София).

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού.

Καταδίκη: Ιούνιος 1949.

Άρθρο: Έγκλημα για εθνικούς λόγους (Ελληνίδα).

Ποινή: Αποστολή σε ειδικό οικισμό.

Τόπος εξόριστου: Καζακστάν.

Источники данных: И.Г. Джуха»Греческая операция». - СПб,»Алетейя», 2006.

Αποστολίδης Γιάννης

(Апостолиди Янис).

Ημερομηνία γέννησης: —

Υπηκοότητα: Ελληνική.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού.

Καταδίκη: Ιούνιος 1949.

Άρθρο: Για εθνικούς λόγους (Έλληνας).

Ποινή: Στάλθηκε σε ειδικό οικισμό με την οικογένειά του.

Τόπος εξορίας: Καζακστάν.

Источники данных: И.Г. Джуха»Греческая операция». - СПб,»Алетейя», 2006.

 Ορφανίδη Ναντέζνα του Κωνσταντίνου 

(Арфанидис Надежда Константиновна)

1925

Υπηκοότητα: Ελληνίδα (κόρη Γερμανίδας).

Υπηκοότητα (εθνικότητα): ΕΣΣΔ.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Πού και από ποιον συνελήφθη: Από την NKVD της ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Κατηγορία: Για εθνικούς λόγους (Γερμανοί).

Καταδίκη: 8 Οκτωβρίου 1941.

Άρθρο: Ψήφισμα της Κρατικής Επιτροπής Άμυνας της ΕΣΣΔ με ημερομηνία 8 Οκτωβρίου 1941

Ποινή: Στάλθηκε σε ειδικό οικισμό με την οικογένειά της.

Αρχείο: GOOSI MVD AR, f.15, v.1a, l.47, 48

Источники данных: Правозащитный Центр Азербайджана

Ορφανίδης Νικόλαος του Κωνσταντίνου 

(Арфанидис Николай Константинович). 

1923.

Υπηκοότητα: Έλληνας (γιος Γερμανίδας μητέρας).

Υπηκοότητα (εθνικότητα): ΕΣΣΔ.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Πού και από ποιον συνελήφθη: Από την NKVD της ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Κατηγορία: Για εθνικούς λόγους (Γερμανοί).

Καταδίκη: 8 Οκτωβρίου 1941.

Άρθρο: Ψήφισμα της Επιτροπής Άμυνας του Κράτους της ΕΣΣΔ της 8ης Οκτωβρίου 1941.

Ποινή: στάλθηκε σε ειδικό οικισμό με την οικογένειά του.

Αρχείο: GOOSI MVD AR, f.15, v.1a, l.47, 48

Источники данных: Правозащитный Центр Азербайджана

 Μπαμπατζανίδης Δημήτριος του Ιωάννη 

(Бабаджаниди Дмитрий Иванович)

1903.

Τόπος γέννησης: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, πόλη Ελισάβετπολ (Γκαντζά, Κιροβαμπάντ).

Υπηκοότητα: Ελληνική.

Εκπαίδευση: Ανώτερη.

Επάγγελμα / τόπος εργασίας: Γεωπόνος.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, πόλη Μπακού.

Άρθρο: Βάσει υπηκοότητας (Έλληνας).

Ποινή: Στάλθηκε σε ειδικό οικισμό.

Τόπος υπηρεσίας: ΣΣΔ Καζακστάν, οικισμός Μιργκαλίμσαϊ

Источники данных: Греческий мартиролог

Σημείωση: Περαιτέρω μοίρα: Επέστρεψε ζωντανός. Πόλη του Κεντάου, πέθανε το 1964

Μπαμπατζανίδη Τερψιχόρη του Ιωάννη 

(Бабаджаниди Терпсихори Ивановна)

1909

Τόπος γέννησης: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν), Γκαντζά (Ελισάβετπολ, Κιροβαμπάντ).

Εθνικότητα: Ελληνική.

Υπηκοότητα: ΕΣΣΔ.

Εκπαίδευση: Δευτεροβάθμια.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού.

Ημερομηνία θανάτου: 1968.

Τόπος θανάτου: Κεντάου, μετά την αποφυλάκιση.

Κατηγορία: Εθνικότητα (Ελληνική).

Ποινή: Εξορία σε ειδικό οικισμό.

Τόπος εξόριστου: ΣΣΔ Καζακστάν, οικισμός Μιργκαλίμσαϊ (Κεντάου).

Источники данных: Греческий мартиролог

 Γυμνόπουλος Μιχαήλ του Ιωάννη 

(Гимнопуло Михаил Иванович)

1889

Τόπος γέννησης: Ελλάδα, Θεσσαλονίκη (?)

 Ιθαγένεια: Ελληνική.

Υπηκοότητα (nationality): ΕΣΣΔ.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Πού και από ποιον συνελήφθη: NKVD ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Προληπτικό μέτρο: Σύλληψη.

Ημερομηνία σύλληψης: 1937.

Κατηγορία: Κατασκοπεία, δολιοφθορά, επαναστατικές και ναζιστικές δραστηριότητες.

Καταδίκη: 7 Φεβρουαρίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή της NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ.

Άρθρο: Σύμφωνα με την οδηγία NKVD αριθ. 50215 της 11ης Δεκεμβρίου 1937 («Ελληνική επιχείρηση»).

Ποινή: Θανατική ποινή (εκτέλεση).

Источники данных: Комиссия НКВД и Прокурора СССР, Протокол № 46 от 07.02.1938 (Аз.ССР).

Ο εγγονός του σπούδασε γιατρός καρδιολόγος στη Μόσχα και κατά πληροφορίες ήρθε στην Ελλάδα (Νέα Σμύρνη?)

 Ζαμενόπουλος Λεωνίδας του Παγκράτη 

(Заменопулло Леонид Панкратович).

Ιθαγένεια: Ελληνική.

Υπηκοότητα: ΕΣΣΔ.

Επάγγελμα/τόπος εργασίας: Καθηγητής Πανεπιστημίου.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Ημερομηνία εκτέλεσης: Ιανουάριος 1938.

Πού και από ποιον συνελήφθη: από την NKVD της ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Ημερομηνία σύλληψης: 1937.

Κατηγορία: Πολιτικά υποκινούμενος.

Καταδίκη: Ιανουάριος 1938.

Επιβολή ποινής: Ανώτατο Δικαστήριο του Ανωτάτου Σοβιέτ της ΕΣΣΔ.

Ποινή: Θανατική ποινή (εκτέλεση).

Αρχείο αρχείου: Λίστα Στάλιν, 12/07/1937 (ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Κατ. 1)• Ορισμός του Ανώτατου Διοικητή.

Источники данных: Правозащитный Центр Азербайджана

 Ιορδανίδη Αλεξάνδρα του Φιλίππου.

(Иорданиди Александра Филипповна)

1938.

Τόπος γέννησης: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού.

Εθνικότητα: Ελληνική.

Υπηκοότητα: ΕΣΣΔ.

Εκπαίδευση: Πρωτοβάθμια.

Τόπος διαμονής: Οδός Ίλσκαγια Κράι Κρασνοντάρ.

Ημερομηνία σύλληψης: 14 Ιουνίου 1949.

Κατηγορία: Για εθνοτικούς λόγους (Έλληνες).

Καταδίκη: 1949.

Άρθρο: Για εθνοτικούς λόγους (Έλληνες).

Ποινή: Απέλαση.

Τόπος υπηρεσίας: Περιοχή Τζαμπούλ του Καζακστάν.

Ημερομηνία αποκατάστασης: 10 Οκτωβρίου 1994.

Σημείωση: Καταπιεσμένα μέλη οικογένειας: Πατέρας. Περαιτέρω μοίρα: Επέστρεψε ζωντανός.

Источники данных: Греческий мартиролог; КП Греческий мартиролог (www.greek-martirolog.ru)

Ιφικλής Λεωνίδας του Αρτέμη 

(Ифжлис Леонид Арнототемович).

1910

Επιλογές ονόματος: Ιφεκλής ΆρμοΤέμοβιτς.

Τόπος γέννησης: Βόρειος Καύκασος (π.χ.: Κράι Ορτζονικίτζεφσκι, Βλαδικαυκάς).

Υπηκοότητα: Ελληνική.

Εκπαίδευση: Ολοκληρωμένη τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Επάγγελμα/τόπος εργασίας: Οικονομολόγος, πολεοδόμος, καλλιτέχνης, ποιητής.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Κομματική ένταξη: Μη κομματική.

Καταδικάζον σώμα: 234ο Σύνταγμα Εφέδρων (-).

Ποινή: Επιστρατεύτηκε στον στρατό εργασίας.

Ημερομηνία απελευθέρωσης: 10 Ιουνίου 1945.

Λόγοι απελευθέρωσης: Αποστράτευση.

Πηγές δεδομένων: 

Γερμανοί στρατιώτες του εργατικού στρατού του ITL Bakalstroy-Chelyabmetallurgstroy (Βιβλίο Μνήμης). DB "Θύματα πολιτικής τρομοκρατίας στην ΕΣΣΔ" Gedenkbuch: Βιβλίο Μνήμης Γερμανών στρατιωτών του εργατικού στρατού του ITL Bakalstroy-Chelyabmetallurgstroy. 1942-1946. Источники данных: Немцы-трудармейцы ИТЛ Бакалстрой-Челябметаллургстрой (Книга памяти); БД»Жертвы политического террора в СССР"; Gedenkbuch: Книга Памяти немцев-трудармейцев ИТЛ Бакалстрой-Челябметаллургстрой. 1942-1946

 Καραγιαννίδης Δημήτριος του Θεμιστοκλέους 

(Караяниди Дмитрий Фемистоклевич). 

1906

Τόπος γέννησης: Ελλάδα(?).

Εθνικότητα: Ελληνική.

Υπηκοότητα (nationality): Ελληνική.

Εκπαίδευση: Ανώτερη μουσική σχολή (Κρατικό Ωδείο Αζερμπαϊτζάν).

Τόπος διαμονής: Αζερμπαϊτζάν ΣΣΔ (σύμφωνα με άλλες πηγές, η πόλη Μαϊκόπ, Αντιγκέα, Κονέκτικατ).

Ημερομηνία σύλληψης: Δεκέμβριος 1937.

Καταδίκη: 22 Μαρτίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή της NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ.

Άρθρο: με κατηγορίες για κατασκοπεία, δολιοφθορά, επαναστατικές και ναζιστικές δραστηριότητες, σύμφωνα με την οδηγία NKVD αριθ. 50215 της 12/11/1937 («Ελληνική επιχείρηση»).

Ποινή: 10 χρόνια σε στρατόπεδο εργασίας.

Πηγές δεδομένων: Επιτροπή της NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ, Πρωτόκολλο αριθ. 91 της 22ας Μαρτίου 1938 (Αζερμπαϊτζάν ΣΣΔ). Petkevich T.V. Η ζωή είναι μια άζεστη μπότα: Αναμνήσεις / επίλογος. B. F. Egorova. καλλιτέχνης I. Arkhipov. - Αγία Πετρούπολη.: Astra-Lux: ATOKSO, 1993.

Καραγιαννίδης Γιάννης

(Караяниди Янис).

Υπηκοότητα: Ελληνική (?).

Επάγγελμα/τόπος εργασίας: Πιανίστας.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Ημερομηνία σύλληψης: Δεκέμβριος 1937.

Κατηγορία: Εθνικότητα.

Καταδίκη: 1938.

Ποινή: Στρατόπεδο Σωφρονιστικής Εργασίας.

Τόπος φυλάκισης: Πέρασε συνολικά 18 χρόνια στη φυλακή.

Источники данных: веб-сайт»Наш Баку».

 Κοβαλένκο Βιατεσλάβ του Γεωργίου

(Коваленко Вячеслав Георгиевич)

1908.

Τόπος γέννησης: Περιφέρεια Ντόνετσκ, χωριό Ανατόλ.

Εθνικότητα: Ελληνική.

Υπηκοότητα: ΕΣΣΔ.

Εκπαίδευση: Κατώτερη.

Επάγγελμα / τόπος εργασίας: Φορτωτής στην προβλήτα της ναυτιλιακής εταιρείας Kura.

Τόπος κατοικίας: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, περιοχή Ali-Bayraminsky, χωριό Zubovka.

Ημερομηνία θανάτου: 6 Σεπτεμβρίου 1942.

Τόπος θανάτου: Στη φυλακή, από πολυαβιταμίνωση, στρατόπεδο Butugychag (ορυχείο ουρανίου).

Ημερομηνία σύλληψης: 14 Νοεμβρίου 1936.

Κατηγορία: ASA (KRA).

Καταδίκη: 23 Δεκεμβρίου 1936.

Αρχή επιβολής ποινής: Δικαστήριο Υδάτινων Μεταφορών. Λεκάνη της Κασπίας.

Άρθρο: Άρθρο 72 του Ποινικού Κώδικα της ΣΣΔ του Αζερμπαϊτζάν.

Ποινή: 6 χρόνια σε στρατόπεδο εργασίας, 2 χρόνια σε σωφρονιστική αποικία.

Τόπος εξόριστου: Σεβόστλαγκ (Κολύμα).

Σχόλιο για τη σύλληψη: Αποκατεστημένος.

Σημείωση: Σύμφωνα με άλλες πηγές, πέθανε στις 6 Σεπτεμβρίου 1952.

Источники данных: Греческий мартиролог; Книга памяти мариупольских греков.

Κοσμιάδης Βαλεντίν

(Косьмиади Валентин).

Εθνικότητα: Ελληνική;

Ιθαγένεια (εθνικότητα): Ρωσική Αυτοκρατορία.

Επάγγελμα / τόπος εργασίας: Πρώην αξιωματικός των Ενόπλων Δυνάμεων της Νότιας Ρωσίας. Έζησε στο Μπακού στην εξορία.

Τόπος κατοικίας: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού. (1920).

Πού και από ποιον συνελήφθη: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού, Ειδικό Τμήμα υπό το Επαναστατικό Στρατιωτικό Συμβούλιο του 11ου Κόκκινου Στρατού.

Ημερομηνία σύλληψης: 1920

Κατηγορία: θητεία στον Λευκό Στρατό.

Καταδίκη: Σεπτέμβριος 1920.

Καταδικαστικό όργανο: Ειδικό Τμήμα του Επαναστατικού Στρατιωτικού Συμβουλίου του 11ου Κόκκινου Στρατού.

Ποινή: Στρατόπεδο συγκέντρωσης μέχρι το τέλος του Εμφυλίου Πολέμου.

Τόπος θητείας: Επαρχία Ριαζάν, στρατόπεδο συγκέντρωσης επαρχίας Ριαζάν.

Πηγές δεδομένων: Grigorov A.A., Grigorov A.I. Κρατούμενοι του επαρχιακού στρατοπέδου συγκέντρωσης Ριαζάν της Ρωσικής Ομοσπονδιακής Σοβιετικής Σοβιετικής Ένωσης 1919–1923. Volkov S.V. Βάση δεδομένων»Συμμετέχοντες του Λευκού Κινήματος στη Ρωσία».

Источники данных: Григоров А.А., Григоров А.И. Заключенные Рязанского губернского концлагеря РСФСР 1919–1923 гг.; Волков С.В. База данных»Участники Белого движения в России».

 Ξανθόπουλος Κωνσταντίνος του Γεωργίου 

(Ксанфопуло Константин Георгиевич). 

1892

Τόπος γέννησης: Γεωργία, Αχαλτσίχε.

 Εθνικότητα: Ελληνική.

Υπηκοότητα (nationality): Ελληνική.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Ημερομηνία σύλληψης: Δεκέμβριος 1937.

Καταδίκη: 22 Μαρτίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή της NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ.

Άρθρο: Σε κατασκοπεία, δολιοφθορά, επαναστατικές και ναζιστικές δραστηριότητες, σύμφωνα με την οδηγία NKVD αριθ. 50215 της 12/11/1937 («Ελληνική επιχείρηση»).

Ποινή: 10 χρόνια σε στρατόπεδο εργασίας.

Источники данных: Комиссия НКВД и Прокурора СССР, Протокол № 91 от 22.03.1938 (Аз.ССР).

 Λαζαρίδης Αντώνιος του Αδάμ

(Лазариди Антон Адамович)

1902

Τόπος γέννησης: Τουρκία, Τραπεζούντα, χωριό Μουζενά (χωριό της Αργυρούπολης).

Εθνικότητα: Ελληνική.

Υπηκοότητα: Ελληνική.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Ημερομηνία εκτέλεσης: Μάρτιος 1938.

Πού και από ποιον συνελήφθη: NKVD της ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Προληπτικό μέτρο: Σύλληψη.

Ημερομηνία σύλληψης: Δεκέμβριος 1937.

Ποινή: 22 Μαρτίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή της NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ.

Άρθρο: σε κατασκοπεία, δολιοφθορά, επαναστατικές και ναζιστικές δραστηριότητες, σύμφωνα με την οδηγία NKVD αριθ. 50215 της 12/11/1937 («Ελληνική επιχείρηση»).

Ποινή: 10 χρόνια σε στρατόπεδο εργασίας.

Источники данных: Комиссия НКВД и Прокурора СССР, Протокол № 91 от 22.03.1938 (Аз.ССР).

 Λανγουσσής Νικόλαος του Αγάπιου

(Лангуссис Николай Агапьевич)

1908

Τόπος γέννησης: Περιφέρεια Κρασνοντάρ, Νοβοροσίσκ.

 Εθνικότητα: Ελληνική.

Υπηκοότητα (nationality): Ελληνική.

Επάγγελμα/τόπος εργασίας: Ανώτερος τεχνικός του τμήματος σχεδιασμού της»Azvodkhoz".

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού, οδός Kanitapinskaya, 9, διαμέρισμα 7.

Πού και από ποιον συνελήφθη: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού, από την NKVD της ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Ημερομηνία σύλληψης: 25 Δεκεμβρίου 1937.

Κατηγορία: Κατασκοπεία, δολιοφθορά, επαναστατικές και ναζιστικές δραστηριότητες, σύμφωνα με την οδηγία NKVD αριθ. 50215 της 12/11/1937 («Ελληνική επιχείρηση»).

Καταδίκη: 22 Φεβρουαρίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή της NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ (ή OSO βάσει της NKVD της ΕΣΣΔ).

Άρθρο: Άρθρο 72 του Ποινικού Κώδικα της SSR του Αζερμπαϊτζάν.

Ποινή: 10 χρόνια σε στρατόπεδο εργασίας.

Τόπος εξόριστου: Oneglag, Vorkutlag (από 20 Ιουνίου 1939).

Ημερομηνία αποφυλάκισης: 26 Δεκεμβρίου 1947.

Λόγοι αποφυλάκισης: Τέλος ποινής.

Ημερομηνία αποκατάστασης: 12 Δεκεμβρίου 1955.

Φορέας αποκατάστασης: SKUD VS Az.SSR.

Σχόλιο για τη σύλληψη: Αποκαταστάθηκε λόγω έλλειψης αποδεικτικών στοιχείων για έγκλημα.

Αρχειακό αρχείο: SGB AR.

Σημείωση: Επιστράφηκε ζωντανός.

Πηγές δεδομένων: Βάση δεδομένων "Θύματα πολιτικής τρομοκρατίας στην ΕΣΣΔ" 

• Βιβλίο Μνήμης της Δημοκρατίας των Κόμι. Τόμος 14. Κέντρο Τεκμηρίωσης του Κρατικού Μουσείου Ιστορίας της Δημοκρατίας των Κόμι. Αρχειακό αρχείο: SGB AR. Ελληνικό μαρτυρολόγιο

Μαρκόφ Ιωσήφ του Γεωργίου 

(Марков Иосиф Георгиевич)

1883

Τόπος γέννησης: Τουρκία, Κασταμονή.

 Ιθαγένεια: Ελληνική.

Υπηκοότητα: ΕΣΣΔ.

Τόπος διαμονής: (ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν).

Ημερομηνία εκτέλεσης: Φεβρουάριος 1938.

Καταδίκη: 15 Φεβρουαρίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή του NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ.

Ποινή: Θανατική ποινή (εκτέλεση).

Источники данных: Комиссия НКВД и Прокурора СССР, Протокол № 61 от 15.02.1938 (Аз.ССР).

 Ματζαρίδης Γεώργιος του Κυριάκου 

(Мачаридис Георгий Кирьякович)

1903

Τόπος γέννησης: Ελλάδα, Θεσσαλονίκη (?).

 Ιθαγένεια: Ελληνική.

Υπηκοότητα (nationality): Ελληνική.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Ημερομηνία σύλληψης: Δεκέμβριος 1937.

Καταδίκη: 22 Μαρτίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή της NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ.

Άρθρο: Σε κατασκοπεία, δολιοφθορά, επαναστατικές και ναζιστικές δραστηριότητες, σύμφωνα με την οδηγία NKVD αριθ. 50215 της 12/11/1937 («Ελληνική επιχείρηση»).

Ποινή: 10 χρόνια σε στρατόπεδο εργασίας.

Источники данных: Комиссия НКВД и Прокурора СССР, Протокол № 91 от 22.03.1938 (Аз.ССР)

Ματζαρίδης Κωνσταντίνος του Μάξιμου

(Мачаридис Константин Максимович)

1903

Τόπος γέννησης: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού.

Ιθαγένεια: Ελληνική.

Υπηκοότητα (nationality): Ελληνική.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Ημερομηνία σύλληψης: Δεκέμβριος 1937.

Καταδίκη: 22 Μαρτίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή της NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ.

Άρθρο: Σε κατασκοπεία, δολιοφθορά, επαναστατικές και ναζιστικές δραστηριότητες, σύμφωνα με την οδηγία NKVD αριθ. 50215 της 12/11/1937 («Ελληνική επιχείρηση»).

Ποινή: 10 χρόνια σε στρατόπεδο εργασίας.

Источники данных: Комиссия НКВД и Прокурора СССР, Протокол № 91 от 22.03.1938 (Аз.ССР).

 Μωυσίδης Νικόλαος του Μωυσή

(Моисидис Николай Моисеевич)

1900

Τόπος γέννησης: Τουρκία, Τραπεζούντα.

 Ιθαγένεια: Ελληνική.

Υπηκοότητα (nationality): ΕΣΣΔ.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Ημερομηνία σύλληψης: Δεκέμβριος 1937.

Καταδίκη: 15 Φεβρουαρίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή της NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ.

Κατηγορία: Σε κατασκοπεία, δολιοφθορά, επαναστατικές και ναζιστικές δραστηριότητες, σύμφωνα με την οδηγία NKVD αριθ. 50215 της 12/11/1937 («Ελληνική επιχείρηση»).

Ποινή: 10 χρόνια σε στρατόπεδο εργασίας.

Источники данных: Комиссия НКВД и Прокурора СССР, Протокол № 61 от 15.02.1938 (Аз.ССР).

 Μουσούρης Πέτρος του Στεφάνου 

(Муссури Петр Степанович)

1911

Τόπος γέννησης: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού.

Εθνικότητα: Ελληνική.

Υπηκοότητα: ΕΣΣΔ.

Κοινωνική καταγωγή: Από την αστική τάξη.

Εκπαίδευση: Ανώτερη.

Επάγγελμα / τόπος εργασίας: Ελεύθερος επαγγελματίας στο συντακτικό γραφείο της εφημερίδας σκακιού και ντάμα»64".

Τόπος κατοικίας: Μόσχα, οδός Μιούσκαγια 3, Κτίριο 4α, Διαμ. 5.

Ενότητα μέλους κόμματος: Όχι.

Ημερομηνία εκτέλεσης: 1 Αυγούστου 1937.

Τόπος θανάτου: Μόσχα.

Τόπος ταφής: Μόσχα, Νεκροταφείο Ντόνσκογιε.

Προληπτικό μέτρο: Συνελήφθη.

Ημερομηνία σύλληψης: 20 Μαρτίου 1937.

Κατηγορία: Διασυνδέσεις με μέλη αντεπαναστατικής τρομοκρατικής οργάνωσης και συμμετοχή σε λαθρεμπόριο και κερδοσκοπία.

Καταδίκη: 1 Αυγούστου 1937.

Επιβάλλον όργανο: Ανώτατος Διοικητής του ВКВС СССР...

Ποινή: VMN (εκτέλεση).

Ημερομηνία αποκατάστασης: 24 Δεκεμβρίου 1957.

Φορέας αποκατάστασης: VKVS USSR.

Источники данных: БД»Жертвы политического террора в СССР"; расстрельные списки; Москва, расстрельные списки - Донской крематорий

 Ονουφριάδης Αθανάσιος του Ιωάννη 

(Онуфриади Афанасий Иванович)

1882

Τόπος γέννησης: Γεωργιανή ΣΣΔ, Ατζαρία, χωριό Τσίχις-Τζβάρι.

Εθνικότητα: Ελληνική.

Υπηκοότητα: ΕΣΣΔ.

Τόπος διαμονής: Αζερμπαϊτζανική ΣΣΔ.

Ημερομηνία σύλληψης: Δεκέμβριος 1937.

Καταδίκη: 7 Φεβρουαρίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή της NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ.

Άρθρο: Σε κατασκοπεία, δολιοφθορά, επαναστατικές και ναζιστικές δραστηριότητες, σύμφωνα με την οδηγία NKVD αριθ. 50215 της 12/11/1937 («Ελληνική επιχείρηση»).

Ποινή: Θανατική ποινή (εκτέλεση).

Λόγοι αποκατάστασης: Αποκαταστάθηκε μετά θάνατον!!!

Источники данных: Комиссия НКВД и Прокурора СССР, Протокол № 46 от 07.02.1938 (Аз.ССР). Источник: веб-сайт»Наш Баку».

 Παυλίδης Γεώργιος του Παύλου 

(Павлиди Георгий Павлович)

1901

Τόπος γέννησης: Τουρκία, Τραπεζούντα.

 Ιθαγένεια: Ελληνική.

Υπηκοότητα (nationality): Ελληνική.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Πού και από ποιον συνελήφθη: NKVD της ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Ημερομηνία σύλληψης: Δεκέμβριος 1937.

Καταδίκη: 15 Φεβρουαρίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή της NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ.

Άρθρο: Σε κατασκοπεία, δολιοφθορά, επαναστατικές και ναζιστικές δραστηριότητες, σύμφωνα με την οδηγία NKVD αριθ. 50215 της 12/11/1937 («Ελληνική επιχείρηση»).

Ποινή: 10 χρόνια σε στρατόπεδο εργασίας.

Источники данных: Комиссия НКВД и Прокурора СССР, Протокол № 61 от 15.02.1938 (Аз.ССР).

Παυλίδης Επαμεινώνδας του Παύλου 

(Павлиди Эпаминонд Павлович)

1888

Τόπος γέννησης: Τουρκία, Τραπεζούντα.

 Ιθαγένεια: Ελληνική.

Υπηκοότητα (nationality): Ελληνική.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Ημερομηνία σύλληψης: Δεκέμβριος 1937.

Καταδίκη: 15 Φεβρουαρίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή της NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ.

Άρθρο: Για κατασκοπεία, δολιοφθορά, επαναστατικές και ναζιστικές δραστηριότητες, σύμφωνα με την οδηγία NKVD αριθ. 50215 της 12/11/1937 («Ελληνική επιχείρηση»). 

Ποινή: 10 χρόνια σε στρατόπεδο εργασίας.

Источники данных: Комиссия НКВД и Прокурора СССР, Протокол № 61 от 15.02.1938 (Аз.ССР).

 Παναγιωτίδης Γρηγόριος του Παναγιώυη

(Панайотиди Григорий Панаиотович)

1913.

Τόπος γέννησης: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού.

 Ιθαγένεια: Ελληνική.

Υπηκοότητα: Ελληνική.

Εκπαίδευση: Κατώτερη.

Τόπος διαμονής: Πιατιγκόρσκ, χωριό Γκοριατσεβόντσκαγια.

Καταδίκη: 7 Μαρτίου 1939.

Καταδικαστικό όργανο: Ειδικό Συνέδριο του Ανωτάτου Δικαστηρίου της ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Άρθρο: Άρθρο 72 του Ποινικού Κώδικα της ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Ποινή: 10 χρόνια σε στρατόπεδο εργασίας.

Τόπος εξόριστου: Ουστβυμλάγκ, Ίντα, ΑΣΣΔ Κόμι.

Ποινή: 14 Μαΐου 1945.

Επιβάλλον όργανο: Ειδικό Συμβούλιο της ΑΣΣΔ Κόμι.

Ποινή: 3 χρόνια σε στρατόπεδο εργασίας.

Τόπος εξόριστου: Ουστβυμλάγκ, Ίντα, ΑΣΣΔ Κόμι.

Σημείωση: Περαιτέρω μοίρα: Επέστρεψε ζωντανός.

Πηγές δεδομένων: Ελληνικό μαρτυρολόγιο

Παναγιωτίδης Νικόλαος του Ιωάννη

(Панайотиди Николай Иванович)

1895

Τόπος γέννησης: Τουρκία, Τραπεζούντα.

Εθνικότητα: Ελληνική.

Υπηκοότητα (nationality): ΕΣΣΔ.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Ημερομηνία σύλληψης: Δεκέμβριος 1937.

Κατηγορία: Κατασκοπεία, δολιοφθορά, επαναστατικές και ναζιστικές δραστηριότητες, σύμφωνα με την οδηγία NKVD αριθ. 50215 της 12/11/1937 («Ελληνική επιχείρηση»).

Καταδίκη: 22 Μαρτίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ.

Άρθρο: Για εθνικούς λόγους.

Ποινή: 10 χρόνια σε στρατόπεδο εργασίας.

Καταδίκη: 14 Μαΐου 1945.

Επιβάλλον όργανο: Ειδική Υπηρεσία Ασφαλείας της NKVD της ΕΣΣΔ.

Ποινή: 3 χρόνια σε στρατόπεδο εργασίας.

Τόπος εξόριστου: Ουστβίμλαγκ, Ίντα, Αυτόνομη Σοβιετική περιοχή..

Источники данных: Комиссия НКВД и Прокурора СССР, Протокол № 91 от 22.03.1938 (Аз.ССР).

 Παπαδόπουλος Γρηγόρης του Αθανασίου

(Попандопуло Григорий Афанасьевич)

1899

Τόπος γέννησης: Ελλάδα, Θεσσαλονίκη(?)

 Ιθαγένεια: Ελληνική

Υπηκοότητα (nationality): Ελληνική

Τόπος διαμονής: (ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν).

Ημερομηνία εκτέλεσης: Φεβρουάριος 1938.

Τόπος θανάτου: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού.

Τόπος ταφής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Ημερομηνία σύλληψης: Δεκέμβριος 1937

Κατηγορία: Με τη γενική κατηγορία της κατασκοπείας, της δολιοφθοράς, των επαναστατικών και ναζιστικών δραστηριοτήτων, σύμφωνα με την οδηγία NKVD αριθ. 50215 της 12/11/1937 («Ελληνική επιχείρηση»).

Καταδίκη: 7 Φεβρουαρίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή της NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ.

Άρθρο: Για εθνικούς λόγους.

Ποινή: Θανατική ποινή (εκτέλεση)

Источники данных: Комиссия НКВД и Прокурора СССР, Протокол № 46 от 07.02.1938 (Аз.ССР).

Παπαδόπουλος Ιωάννης του Παναγιώτη

(Попандопуло Иван Панаэтович)

1896

Τόπος γέννησης: Βλαδικαυκάζ.

 Ιθαγένεια: Ελληνική.

Υπηκοότητα: Ρωσική Αυτοκρατορία, ΕΣΣΔ.

Κοινωνική καταγωγή: Από την αστική τάξη.

Επάγγελμα / τόπος εργασίας: Στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο - κατώτερος αξιωματικός στο μέτωπο του Καυκάσου. Στον Λευκό Στρατό - ανθυπολοχαγός στο 84ο σύνταγμα πεζικού του Σιρβάν. Έζησε στο Μπακού στην εξορία (1920). Λογιστής»Soyuzzagotplodovoshch»- a (1938).

Τόπος κατοικίας: SOASSR, Ορτζονικίτζε.

Ημερομηνία εκτέλεσης: Οκτώβριος 1938.

Τόπος θανάτου: SOASSR.

Πού και από ποιον συνελήφθη: SSR Αζερμπαϊτζάν, Μπακού, Ειδικό Τμήμα του Επαναστατικού Στρατιωτικού Συμβουλίου του 11ου Κόκκινου Στρατού.

Ημερομηνία σύλληψης: 1920.

Καταδικαστική αρχή: Ειδικό Τμήμα του Επαναστατικού Στρατιωτικού Συμβουλίου του 11ου Κόκκινου Στρατού.

Ποινή: Στρατόπεδο συγκέντρωσης.

Τόπος θητείας: Επαρχία Ριαζάν, στρατόπεδο συγκέντρωσης επαρχίας Ριαζάν.

Κατηγορία: Πολιτικά υποκινούμενος.

Ποινή: 4 Οκτωβρίου 1938.

Καταδικαστική αρχή: Τρόικα της NKVD της SOASSR.

Ποινή: Θανατική ποινή (εκτέλεση).

Κατηγορία: Θητεία στον Λευκό Στρατό.

Источники данных: БД»Жертвы политического террора в СССР"; Книга памяти Республики Северная Осетия - Алания.

 Παπαδόπουλος Παναγιώτης του Γεωργίου

(Попандопуло Панайот Георгиевич)

1884

Τόπος γέννησης: Ελλάδα, Θεσσαλονίκη (?)

 Ιθαγένεια: Ελληνική.

Υπηκοότητα: Ελληνική.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ  Αζερμπαϊτζάν.

Ημερομηνία σύλληψης: Δεκέμβριος 1937.

Κατηγορία: Με τη γενική κατηγορία της κατασκοπείας, της δολιοφθοράς, των επαναστατικών και ναζιστικών δραστηριοτήτων, σύμφωνα με την οδηγία NKVD αριθ. 50215 της 11.12.1937 («Ελληνική επιχείρηση»).

Καταδίκη: 22 Μαρτίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή της NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ.

Άρθρο: Για εθνικούς λόγους.

Ποινή: 10 χρόνια σε στρατόπεδο εργασίας.

Источники данных: Комиссия НКВД и Прокурора СССР, Протокол № 91 от 22.03.1938 (Аз.ССР).

Τσαντεκίδης Παύλος του Χαραλάμπους

(Сантетиди Павел Харлампиевич).

1891.

Τόπος γέννησης: Ελλάδα, Αθήνα (?).

Ιθαγένεια: Ελληνική.

Υπηκοότητα (nationality): Ελληνική.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Ημερομηνία σύλληψης: Δεκέμβριος 1937.

Κατηγορία: Κατασκοπεία, δολιοφθορά, επαναστατικές και ναζιστικές δραστηριότητες, σύμφωνα με την οδηγία NKVD αριθ. 50215 της 12/11/1937 («Ελληνική επιχείρηση»).

Καταδίκη: 22 Μαρτίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή της NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ.

Άρθρο: Για εθνικούς λόγους.

Ποινή: 10 χρόνια σε στρατόπεδο εργασίας.

Источники данных: Комиссия НКВД и Прокурора СССР, Протокол № 91 от 22.03.1938 (Аз.ССР)..

 Σαρίεβ Ζίνο του Δημητρίου 

(Сариев Шио Дмитриевич)

1924

Τόπος γέννησης: Γεωργιανή ΣΣΔ, περιοχή Τσάλκα, χωριό Καρακούμ (?)

Εθνικότητα: Ελληνική.

Υπηκοότητα: ΕΣΣΔ.

Εκπαίδευση: 5 τάξεις.

Τόπος διαμονής: Αζερμπαϊτζανική ΣΣΔ, Μπακού.

Ενότητα μέλους κόμματος: Μη κομματικός.

Πού και από ποιον συνελήφθη: Μπακού.

Καταδίκη: 31 Ιανουαρίου 1945.

Καταδικαστικό όργανο: Κρατική Στρατιωτική Επιτροπή του Μπακού.

Άρθρο: Για εθνικούς λόγους.

Ποινή: επιστράτευση στον Εργατικό Στρατό

Τόπος υπηρεσίας: Περιφέρεια Τσελιάμπινσκ, ITL Μπακάλστροϊ-Τσελιάμπιμ μεταλλουργκρόσοϊ.

Ημερομηνία απελευθέρωσης: 8 Ιουλίου 1945.

Λόγοι απελευθέρωσης: Αποστράτευση.

Источники данных: Немцы-трудармейцы ИТЛ Бакалстрой-Челябметаллургстрой (Книга памяти)

 Σαουρίδης Γεώργιος του Σοφοκλή

(Сауриди Георгий Сафоклович)

1945

Τόπος γέννησης: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού.

Εθνικότητα: Ελληνική.

Υπηκοότητα: ΕΣΣΔ.

Εκπαίδευση: Προσχολικής ηλικίας.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού.

Άρθρο: Βάσει εθνικότητας (Έλληνας).

Ποινή: Εξορία σε ειδικό οικισμό.

Τόπος υπηρεσίας: ΣΣΔ Καζακστάν, περιοχή Νότιου Καζακστάν, οικισμός Μιργκαλίμσαϊ,

Ημερομηνία απελευθέρωσης: Μάρτιος 1956.

Λόγοι απελευθέρωσης: Διάταγμα του Προεδρείου του Ανώτατου Σοβιέτ της ΕΣΣΔ»Σχετικά με την άρση των περιορισμών στο νομικό καθεστώς των Ελλήνων, Βουλγάρων, Αρμενίων και των μελών των οικογενειών τους που βρίσκονται σε ειδικούς οικισμούς»της 27ης Μαρτίου 1956.

Источники данных: Греческий мартиролог

 Σαουρίδη Όλγα του Σοφοκλή

(Сауриди Ольга Софокловна)

1938

Τόπος γέννησης: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού.

 Ιθαγένεια: Ελληνική.

Υπηκοότητα: ΕΣΣΔ.

Εκπαίδευση: 6η τάξη γυμνασίου.

Επάγγελμα/τόπος εργασίας: Μαθήτρια.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού.

Ημερομηνία σύλληψης: 13 Ιουνίου 1949.

Κατηγορία: Βάσει εθνικότητας (Έλληνες).

Καταδίκη: 1949.

Ποινή: Εξορία σε ειδικό οικισμό.

Τόπος υπηρεσίας: Οικισμός Μιργκαλίμσαϊ , πόλη Κεντάου, Καζακική ΣΣΔ.

Ημερομηνία απελευθέρωσης: 1956.

Λόγοι απελευθέρωσης: Διάταγμα του Προεδρείου του Ανώτατου Σοβιέτ της ΕΣΣΔ»Σχετικά με την άρση των περιορισμών στο νομικό καθεστώς των Ελλήνων, Βουλγάρων, Αρμενίων και των μελών των οικογενειών τους που βρίσκονται σε ειδικούς οικισμούς»με ημερομηνία 27 Μαρτίου 1956.

Αποκαταστατικό όργανο: Προεδρείο του Ανώτατου Σοβιέτ της ΕΣΣΔ.

Источники данных: Греческий мартиролог [1]

 Σαουρίδη Παρθένα του Ιωάννη

(Сауриди Парфена Ивановна)

1917

Τόπος γέννησης: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, επαρχία Μπακού, Μπακού.

Ιθαγένεια: Ελληνική.

Υπηκοότητα: Ελληνική.

Εκπαίδευση: Δευτεροβάθμια εκπαίδευση, ελληνικό σχολείο.

Επάγγελμα/τόπος εργασίας: Νοικοκυρά.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού.

Πού και από ποιον συνελήφθη: MGB.

Ημερομηνία σύλληψης: 13 Ιουνίου 1949.

Κατηγορία: Για εθνικούς λόγους (Έλληνες).

Καταδίκη: 1949.

Ποινή: Εξορία.

Τόπος εξορίας: ΣΣΔ Καζακστάν, περιοχή Νότιου Καζακστάν, οικισμός Μιργαλιμσάι

Ημερομηνία απελευθέρωσης: Μάρτιος 1956.

Λόγοι απελευθέρωσης: Διάταγμα του Προεδρείου του Ανώτατου Σοβιέτ της ΕΣΣΔ»Σχετικά με την άρση των περιορισμών στο νομικό καθεστώς των Ελλήνων, Βουλγάρων, Αρμενίων και των μελών των οικογενειών τους που βρίσκονται σε ειδικούς οικισμούς»με ημερομηνία 27 Μαρτίου 1956.

Источники данных: Греческий мартиролог [1]

 Σαουρίδης Σοφοκλής του Χαραλάμπους

(Сауриди Софокл Харлампиевич)

1911

Τόπος γέννησης: Νταγκεστάν, Μαχατσκάλα.

Εθνικότητα: Ελληνική.

Υπηκοότητα: ΕΣΣΔ.

Εκπαίδευση: Τεχνική σχολή κατασκευών.

Επάγγελμα / τόπος εργασίας: Εργοδηγός.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού.

Ημερομηνία σύλληψης: 13 Ιουνίου 1949.

Κατηγορία: Για εθνικούς λόγους (Έλληνας).

Καταδίκη: 1949.

Ποινή: Εξορία σε ειδικό οικισμό.

Τόπος εξορίας: ΣΣΔ Καζακστάν, περιοχή Νότιου Καζακστάν, οικισμός Μιργαλιμσάι.

Ημερομηνία απελευθέρωσης: Μάρτιος 1956.

Περαιτέρω μοίρα: Επέστρεψε ζωντανός.

Λόγοι απελευθέρωσης: Διάταγμα του Ανώτατου Σοβιέτ της ΕΣΣΔ»Σχετικά με την άρση των περιορισμών στο νομικό καθεστώς των Ελλήνων, Βουλγάρων, Αρμενίων και των μελών των οικογενειών τους που βρίσκονται σε ειδικούς οικισμούς»με ημερομηνία 27 Μαρτίου 1956.

Σημείωση: Καταπιεσμένα μέλη της οικογένειας: σύζυγος: Σαουρίδη (Σαμανίδη) Παρθένα Ιβάνοβνα, δύο κόρες - Τατιάνα και Όλγα, γιος Γκεόργκι. Источники данных: Греческий мартиролог [1]

Σαουρίδη Τατιάνα του Σοφοκλή

(Сауриди Татьяна Софокловна)

Τόπος γέννησης: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού.

 Ιθαγένεια: Ελληνική.

Υπηκοότητα: ΕΣΣΔ.

Εκπαίδευση: 7 τάξεις δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

Επάγγελμα / τόπος εργασίας: Μαθήτρια.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού.

Ημερομηνία σύλληψης: 13 Ιουνίου 1949.

Κατηγορία: Για εθνικούς λόγους (Έλληνες).

Καταδίκη: 1949.

Τόπος φυλάκισης: ΣΣΔ Καζακστάν, περιοχή Νότιου Καζακστάν, οικισμός Μιργαλιμσάι.

Ημερομηνία απελευθέρωσης: Μάρτιος 1956.

Σημείωση: Καταπιεσμένα μέλη της οικογένειας: Πατέρας, Σαουρίδη Σοφοκλής του Χαραλάμπους, Μητέρα Σαουρίδη Παρθένα Ιβάνοβνα, αδελφή Όλγα και αδελφός Γκεόργκι. Περαιτέρω μοίρα: Επέστρεψαν ζωντανοί.

Λόγοι απελευθέρωσης: Διάταγμα του Προεδρείου του Ανώτατου Σοβιέτ της ΕΣΣΔ»Σχετικά με την άρση των περιορισμών στο νομικό καθεστώς των Ελλήνων, Βουλγάρων, Αρμενίων και των μελών των οικογενειών τους που βρίσκονται σε ειδικούς οικισμούς»με ημερομηνία 27 Μαρτίου 1956.

Источники данных: Греческий мартиролог

 Σεβαστόπουλος Κωνσταντίνος του Νικολάου

(Севастопуло Константин Николаевич)

1902

Τόπος γέννησης: Ελλάδα, Θεσσαλονίκη (?).

 Ιθαγένεια: Ελληνική.

Υπηκοότητα (nationality): Ελληνική.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Ημερομηνία σύλληψης: Δεκέμβριος 1937.

Κατηγορία: Κατασκοπεία, δολιοφθορά, επαναστατικές και ναζιστικές δραστηριότητες.

Καταδίκη: 22 Μαρτίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή της NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ.

Άρθρο: Βάσει ιθαγένειας, σύμφωνα με την οδηγία NKVD αριθ. 50215 της 12/11/1937 («Ελληνική επιχείρηση»).

Ποινή: 10 χρόνια σε στρατόπεδο εργασίας.

Источники данных: Комиссия НКВД и Прокурора СССР, Протокол № 91 от 22.03.1938 (Аз.ССР).

 Σεβαστοπούλου Ρούδα

(Севастопуло Руда).

Υπηκοότητα: Ελληνική.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, περιοχή Κουμπίνσκι, πόλη Κούμπα.

Ημερομηνία σύλληψης: 1949.

Καταδίκη: 1949.

Άρθρο: Για εθνικούς λόγους (Έλληνες).

Ποινή: Εξορία.

Τόπος εξορίας: Οικισμός Μιργκαλίμσαϊ, περιοχή Νότιου Καζακστάν, ΣΣΔ Καζακστάν.

Источники данных: КП Греческий мартиролог (www.greek-martirolog.ru).

 Σεβαστιάνοβ Σολομών του Νικολάου

(Севастьянов Соломон Николаевич)

1889.

Τόπος γέννησης: Επαρχία Ελισάβετπολ (ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν), Νούχα (Σέκι).

Εθνικότητα: Ελληνική.

Υπηκοότητα: ΕΣΣΔ.

Τόπος διαμονής: (ΣΣΔ Γεωργίας).

Καταδίκη: 20 Ιουνίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή του NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ, πρωτόκολλο αριθ. 121.

Ποινή: 10 χρόνια σε στρατόπεδο εργασίας

Источники данных: БД»Жертвы политического террора в СССР"; Греческий мартиролог - www.greek-martirolog.ru

 Συμφορίδης Δημήτριος του Αγάπιου

(Симфоров Дмитрий Агапьевичи)

1897

Υπηκοότητα: Ελληνική.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού.

Ημερομηνία σύλληψης: 1949.

Κατηγορία: Για εθνικούς λόγους.

Καταδίκη: 1949.

Άρθρο: Για εθνικούς λόγους (Έλληνας).

Ποινή: Εξορία.

Πηγές δεδομένων: Ιστότοπος»Το Μπακού μας".

 Τικτόπουλος Κωνσταντίνος του Ιωάννη

(Тиктопуло Константин Иванович(Иоанович)

1897

Τόπος γέννησης: Τουρκία,, χωριό Άγιος Φωκάς, Αργυρούπολη.

Εθνικότητα: Ελληνική.

Υπηκοότητα: Ελληνική.

Επάγγελμα / τόπος εργασίας: Ιδιοκτησία αρτοποιείου, επιχειρηματίας.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, πόλη Μπακού (1900-1942), ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, πόλη Κούμπα (1942-1949).

Ημερομηνία θανάτου: 25 Ιουλίου 1950.

Τόπος θανάτου: Εξόριστος από καρδιακή προσβολή.

Τόπος ταφής: ΣΣΔ Καζακστάν, περιοχή Νότιου Καζακστάν, χωριό Μιργκαλίμσαϊ.

Ποινή: Απέλαση.

Τόπος εξορίας: Οικισμός Μιργκαλίμσαϊ, περιοχή Νότιου Καζακστάν, Καζακική ΣΣΔ.

Σημείωση: Καταπιεσμένα μέλη οικογένειας: Το 1949, ο Τικτόπουλος και η κόρη του Σεβαστοπούλου Ρούδα απελάθηκαν από την πόλη KUBA στον οικισμό Μιργκαλίμσαϊ, περιοχή Νότιου Καζακστάν, όπου πέθανε ένα χρόνο αργότερα από καρδιακή προσβολή στις 25-07-1950. Παιδιά του γιου Θεοδώρου και της Γαλάτειας.

Περαιτέρω μοίρα: Πέθανε στην εξορία.

Πηγές δεδομένων: Ελληνικό Μαρτυρολόγιο

Τιφτικίδης Νικόλαος του Θωμά

(Тифтикиди Николай Фомич)

1921

Τόπος γέννησης: Γεωργιανή ΣΣΔ, Μπορτζόμι.

 Ιθαγένεια: Ελληνική.

Υπηκοότητα: ΕΣΣΔ.

Εκπαίδευση: Ανώτερη μουσική: Ωδείο Μπακού (1941-1942), Ωδείο Άλμα-Άτα,...-1952), υποψήφιος διδάκτορας ιστορίας της τέχνης.

Επάγγελμα / τόπος εργασίας: Καθηγητής μουσικής (1950-1984), επίτιμος καθηγητής των ωδείων Ροστόφ και Άλμα-Άτα.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού.

Ημερομηνία θανάτου: 27 Μαΐου 2014.

Κατηγορία: Εθνικότητα (Έλληνας).

Καταδίκη: 1942.

Ποινή: Ειδικός οικισμός.

Τόπος εξόριστου: ΣΣΔ Καζακστάν, περιοχή Βόρειου Καζακστάν (1942-1946), περιοχή Νότιου Καζακστάν (1949-1955).

Ημερομηνία αποφυλάκισης: 1955.

Ημερομηνία αποκατάστασης: 1955.

Σχόλιο σχετικά με τη σύλληψη: Αποκαταστάθηκε.

Κατηγορία: Για εθνικούς λόγους (Έλληνας).

Καταδίκη: Νοέμβριος 1944.

Ποινή: Επιστρατεύτηκε στον Εργατικό Στρατό.

Τόπος θητείας: Κατασκευή θερμοηλεκτρικού σταθμού.

Ημερομηνία αποφυλάκισης: 1945.

Λόγοι αποφυλάκισης: αποστρατεύτηκε με ημερομηνία αποκατάστασης: 1955.

Источники данных: Э. А. Стручалина. Памяти Н. Ф. Тифтикиди (1921–2014). Ростовская государственная консерватория им. С. В. Рахманинова.

 Τοχούμοφ Θεόδωρος του Παρασκευά

(Тохумов Федор Параскевович)

1888

Τόπος γέννησης: Τουρκία, χωριό Μπαϊμπούρτ.

Εθνικότητα: Ελληνική.

Υπηκοότητα: Ελληνική.

Τόπος διαμονής: Αζερμπαϊτζανική ΣΣΔ.

Ημερομηνία σύλληψης: Δεκέμβριος 1937.

Κατηγορία: Κατασκοπεία, δολιοφθορά, επαναστατικές και ναζιστικές δραστηριότητες.

Καταδίκη: 15 Φεβρουαρίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή της NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ.

Άρθρο: Βάσει εθνικότητας, σύμφωνα με την οδηγία NKVD αριθ. 50215 της 12/11/1937 («Ελληνική επιχείρηση»).

Ποινή: Θανατική ποινή (εκτέλεση).

Источники данных: Комиссия НКВД и Прокурора СССР, Протокол № 61 от 15.02.1938 (Аз.ССР).

 Φαχούροφ Στυλιανός του Θεοδώρου

(Фахуров Стилиан Федорович)

1894

Τόπος γέννησης: Τουρκία, περιοχή Καρς.

 Ιθαγένεια: Ελληνική.

Υπηκοότητα (nationality): ΕΣΣΔ.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Ημερομηνία εκτέλεσης: 1938.

Ημερομηνία σύλληψης: Δεκέμβριος 1937.

Κατηγορία: κατασκοπεία, δολιοφθορά, επαναστατικές και ναζιστικές δραστηριότητες

Καταδίκη: 15 Φεβρουαρίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή της NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ.

Άρθρο: Βάσει εθνικότητας, σύμφωνα με την οδηγία NKVD αριθ. 50215 της 11ης Δεκεμβρίου 1937 («Ελληνική επιχείρηση»).

Ποινή: Θανατική ποινή (εκτέλεση)

Источники данных: Комиссия НКВД и Прокурора СССР, Протокол № 61 от 15.02.1938 (Аз.ССР).

 Θεόδωρος Καλίστρατος του Ραντιόνοβιτ

 (Федрос Калистрат Радионович)

1900

 Ιθαγένεια: Ελληνική.

Υπηκοότητα (εθνικότητα): ΕΣΣΔ.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Ημερομηνία εκτέλεσης: 16 Δεκεμβρίου 1937.

Τόπος θανάτου: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού.

Τόπος ταφής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού.

Πού και από ποιον συνελήφθη: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, από την NKVD της ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Ημερομηνία σύλληψης: 1937.

Κατηγορία: Πολιτικά υποκινούμενη.

Καταδίκη: 11 Δεκεμβρίου 1937.

Καταδικάζον όργανο: Τρόικα του NKVD της SSR του Αζερμπαϊτζάν.

Ποινή: Θανατική ποινή (εκτέλεση).

Источники данных: Правозащитный Центр Азербайджана; Гасымов Дж. Жертвы большевистской пули. (на аз. яз.) - Баку: 2011, стр.176.

Φιλιππάκης Ιλλαρίων του Βασιλείου

(Филиппаки Илларион Васильевич).

 Ιθαγένεια: Ελληνική

Υπηκοότητα: ΕΣΣΔ.

Τόπος διαμονής: Αζερμπαϊτζάν Σοβιετική...

Источники данных: КП Греческий мартиролог (www.greek-martirolog.ru).

Φιλιππάκη Ολυμπιάδα

(Филиппаки Олимпиада).

Υπηκοότητα: Ελληνική.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού.

Ημερομηνία σύλληψης: 1949.

Κατηγορία: Υπηκοότητα (Ελληνική).

Καταδίκη: 1949.

Ποινή: Εξορία.

Τόπος φυλάκισης: ΣΣΔ Καζακστάν.

Источники данных: Источник: КП Греческий мартиролог (www.greek-martirolog.ru).

 Φιλιππάκης Ριούρικ του Ιλαρίωνα

(Филиппаки Рюрик Илларионович)

1930

Ημερομηνία γέννησης: 22 Φεβρουαρίου 1930.

Τόπος γέννησης: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού.

Εθνικότητα: Ελληνική.

Υπηκοότητα: ΕΣΣΔ.

Εκπαίδευση: Ημιτελής ανώτερη.

Επάγγελμα / τόπος εργασίας: Ιατρικό Ινστιτούτο Μπακού, φοιτητής.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού.

Κατηγορία: Για εθνικούς λόγους ("Τούρκοι"), SES.

Καταδίκη: 1949.

Ποινή: Στάλθηκε σε ειδικό οικισμό με την οικογένειά του.

Τόπος φυλάκισης: Καζακική ΣΣΔ.

Σημείωση: Καταπιεσμένα μέλη της οικογένειας: Ο πατέρας του Φιλιππάκη, Ιλλαρίων Βασιλίεβιτς, η γιαγιά του Φιλιππάκη, Ολυμπιάδα.

Περαιτέρω μοίρα: Επέστρεψαν ζωντανοί στο Σουχούμι.

Источники данных: Греческий мартиролог

Χουνουζίδης Αρκάδιος του Αριστείδη

(Хунузиди Аркадий Аристидович)

Υπηκοότητα: Ελληνική.

Ημερομηνία σύλληψης: 1949.

Κατηγορία: Υπηκοότητα (Ελληνική).

Καταδίκη: 1949.

Ποινή: Εξορία σε ειδικό οικισμό.

Τόπος φυλάκισης: ΣΣΔ Καζακστάν

Источники данных: КП Греческий мартиролог (www.greek-martirolog.ru).

Χουνουζίδης Θεόδωρος του Αριστείδη

(Хунузиди Федор Аристидович).

Ημερομηνία γέννησης: —

Υπηκοότητα: Ελληνική.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Πού και από ποιον συνελήφθη: MGB της ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Ημερομηνία σύλληψης: 1949.

Ποινή: 1949.

Άρθρο: Εθνικότητα (Έλληνας).

Ποινή: Εξορία.

Источник

Χουνουζίδης Αριστείδης του Θεοδώρου

(Хунузиди Аристид Федорович)

1884

Ημερομηνία γέννησης: 1884.

Τόπος γέννησης: Γεωργία, περιοχή Ακμπουλάκ, χωριό Τζεγκράσενι.

Εθνικότητα: Ελληνική.

Υπηκοότητα (nationality): Ελληνική.

Επάγγελμα / τόπος εργασίας: Ιδιοκτήτης τυπογραφείου, πετρελαίου κ.λπ.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού.

Ημερομηνία σύλληψης: Δεκέμβριος 1937.

Κατηγορία: για εθνικούς λόγους (Έλληνας).

Καταδίκη: 7 Φεβρουαρίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή του NKVD της ΕΣΣΔ και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ από 02/07/1938

Άρθρο: 72, παράγραφοι 6, 10, 11 του Ποινικού Κώδικα της ΣΣΔ του Αζερμπαϊτζάν.

Ποινή: Θανατική ποινή (εκτέλεση).

Σημείωση: Καταπιεσμένα μέλη οικογένειας: Υιοί Χουνουζίδη Αρκάδιος και Θεόδωρος. Το 1949 στάλθηκαν στο Καζακστάν (δεν ξέρουμε αν έπαιξε ρόλο το γεγονός ότι η μητέρα τους Lyubov Karlovna ήταν γερμανικής καταγωγής, υιοθετήθηκε ή απλώς μεγάλωσε από έναν Ρώσο στρατηγό).

Περαιτέρω μοίρα: Πυροβολήθηκε.

и данных: КП Греческий мартиролог (www.greek-martirolog.ru).

Τσαμπουνάρης Μιχαήλ του Νικολάου

(Цамбунарис Михаил Николаевич)

1924

Τόπος γέννησης: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού.

Υπηκοότητα: Ελληνική.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού.

Ημερομηνία σύλληψης: 1949.

Καταδίκη: 1949.

Κατηγορία: Για εθνικούς λόγους (Έλληνας).

Ποινή: Ειδικός οικισμός.

Τόπος εξορίας: ΣΣΔ Καζακστάν.

Ημερομηνία αποφυλάκισης: 1956.

Ημερομηνία αποκατάστασης: 18 Ιανουαρίου 1993.

Φορέας αποκατάστασης: Υπουργείο Εσωτερικών της Δημοκρατίας του Αζερμπαϊτζάν.

Источники данных: БД»Жертвы политического террора в СССР"; Книга памяти Новгородской обл.

 Τσαλταμπασίδης Δημήτριος του Γεωργίου

(Чаталбасиди Дмитрий Георгиевич)

1895.

Τόπος γέννησης: Τουρκία, Σαμψούντα.

 Ιθαγένεια: Ελληνική.

Υπηκοότητα: ΕΣΣΔ.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Πού και από ποιον συνελήφθη: NKVD ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Προληπτικό μέτρο: Σύλληψη.

Ημερομηνία σύλληψης: Δεκέμβριος 1937.

Κατηγορία: Κατασκοπεία, δολιοφθορά, επαναστατικές και ναζιστικές δραστηριότητες.

Καταδίκη: 7 Φεβρουαρίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή της NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ.

Άρθρο: Βάσει εθνικότητας, σύμφωνα με την οδηγία NKVD αριθ. 50215 της 11ης Δεκεμβρίου 1937 («Ελληνική επιχείρηση»).

Ποινή: 10 χρόνια καταναγκαστικής εργασίας.

Источники данных: Комиссия НКВД и Прокурора СССР, Протокол № 46 от 07.02.1938 (Аз.ССР).

 Ιακωβίδης Γεώργιος του Ιωάννη

(Якофиди Георгий Иванович)

1888.

Τόπος γέννησης: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, περιοχή Γκανταμπάι, χωριό Γκανταμπάι.

Εθνικότητα: Ελληνική.

Υπηκοότητα: ΕΣΣΔ.

Εκπαίδευση: Αναλφάβητος.

Επάγγελμα / τόπος εργασίας: Κ-Ζ im. 13η επέτειος του Κόκκινου Στρατού, πρόεδρος.

Τόπος κατοικίας: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, χωριό Σλαβιάνκα.

Ημερομηνία θανάτου: 18 Σεπτεμβρίου 1941.

Καταδίκη: 7 Αυγούστου 1939.

Καταδικαστικό όργανο: Ανώτατο Δικαστήριο της ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Άρθρο: Άρθρο 59 του Ποινικού Κώδικα της ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Ποινή: Θάνατος δια εκτελεστικού αποσπάσματος (αντικαταστάθηκε από 15 χρόνια στρατοπέδου καταναγκαστικής εργασίας + 5 χρόνια καταναγκαστικής εργασίας).

Τόπος εξορίας: Κολίμα, Γιακουτία (Χάντιγκα).

Σημείωση: Περαιτέρω μοίρα: Πέθανε στο στρατόπεδο. οικισμός Khandyga 18/09/19.

Источники данных: Греческий мартиролог

 

Ε.1. Οι διωχθέντες Ιμερέτες του Αζερμπαϊτζάν.

Δαμιανίδης Κωνσταντίνος του Ιωάννη

(Дамианиди Константин Иванович)

1898.

Ο Ιωάννης Δαμιανίδης με τον Παύλο Χαλτογιαννίδη και τους γιούς του Κωνσταντίνο και Γεώργιο.

Τόπος γέννησης: Ελλάδα, Θεσσαλονίκη (Σημ: Στη πραγματικότητα Ίμερα Αργυρούπολης).

Ιθαγένεια: Ελληνική.

Υπηκοότητα (nationality): Ελληνική.

Τόπος διαμονής: (Αζερμπαϊτζανική ΣΣΔ).

Πού και από ποιον συνελήφθη: NKVD της Αζερμπαϊτζανικής ΣΣΔ.

Ημερομηνία σύλληψης: 1937.

Κατηγορία: Κατασκοπεία, δολιοφθορά, επαναστατικές και ναζιστικές δραστηριότητες.

Καταδίκη: 22 Μαρτίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή της NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ.

Άρθρο: Βάσει εθνικότητας, σύμφωνα με την οδηγία NKVD αριθ. 50215 της 12/11/1937 («Ελληνική επιχείρηση»).

Ποινή: Θανατική ποινή (εκτέλεση).

Источники данных: Комиссия НКВД и Прокурора СССР, Протокол № 91 от 22.03.1938 (Аз.ССР).

Δαμιανίδης Γεώργιος του Ιωάνν

(Домианиди Георгий Иванович)

1908

Τόπος γέννησης: Τουρκία, χωριό Άρδος.

Ιθαγένεια: Ελληνική.

Υπηκοότητα (nationality): ΕΣΣΔ.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Πού και από ποιον συνελήφθη: NKVD ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Προληπτικό μέτρο: Σύλληψη.

Ημερομηνία σύλληψης: Δεκέμβριος 1937.

Κατηγορία: Κατασκοπεία, δολιοφθορά, επαναστατικές και ναζιστικές δραστηριότητες.

Καταδίκη: 7 Φεβρουαρίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή της NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ.

Άρθρο: Βάσει εθνικότητας, σύμφωνα με την οδηγία NKVD αριθ. 50215 της 11ης Δεκεμβρίου 1937 («Ελληνική επιχείρηση»).

Ποινή: Θανατική ποινή (εκτέλεση).

Источники данных: Комиссия НКВД и Прокурора СССР, Протокол № 46 от 07.02.1938 (Аз.ССР).

Υγρόπουλος Λαυρέντιος του Γεωργίου

(Игропуло Лаврентий Георгиевич

1891

Τόπος γέννησης: Τουρκία, χωριό Ίμερα.

Ιθαγένεια: Ελληνική.

Υπηκοότητα: Ελληνική.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Πού και από ποιον συνελήφθη: NKVD της ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Προληπτικό μέτρο: Σύλληψη.

Ημερομηνία σύλληψης: Δεκέμβριος 1937.

Κατηγορία: Κατασκοπεία, δολιοφθορά, επαναστατικές και ναζιστικές δραστηριότητες.

Καταδίκη: 22 Μαρτίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή της NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ.

Άρθρο: Βάσει εθνικότητας, σύμφωνα με την οδηγία NKVD αριθ. 50215 της 11ης Δεκεμβρίου 1937 («Ελληνική επιχείρηση»).

Ποινή: 10 χρόνια σε στρατόπεδο εργασίας.

Источники данных: Комиссия НКВД и Прокурора СССР, Протокол №91 от 22.03.1938 (Аз.ССР).

Κοσμίδης Σπυρίδων του Δαμιανού

(Космиди Спиридон Демьянович)

1881

Τόπος γέννησης: Τουρκία, Τραπεζούντα, χωριό Λιβάδι (Σημ: Στη πραγματικότητα από τον οικισμό Λιβάδι της Ίμερας).

Εθνικότητα: Ελληνική.

Υπηκοότητα (nationality): Ελληνική.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Ημερομηνία σύλληψης: Δεκέμβριος 1937.

Καταδίκη: 7 Φεβρουαρίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή της NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ.

Άρθρο: Με κατηγορίες για κατασκοπεία, δολιοφθορά, επαναστατικές και ναζιστικές δραστηριότητες, σύμφωνα με την οδηγία NKVD αριθ. 50215 της 12/11/1937 («Ελληνική επιχείρηση»).

Ποινή: Θανατική ποινή (εκτέλεση).

Источники данных: Комиссия НКВД и Прокурора СССР, Протокол № 46 от 07.02.1938 (Аз.ССР).

Λευκόπουλος Ιωάννης του Χαραλάμπους

(Левкопуло Иван Харлампиевич).

Σημείωση: Παραλλαγή του ονόματος (Levkopulo Ivan Kharlamovich). (Σημ: Ο Λευκόπουλος ήταν από την Ίμερα).

Εθνικότητα: Ελληνική.

Υπηκοότητα: ΕΣΣΔ.

Επάγγελμα / τόπος εργασίας: Αναπληρωτής επικεφαλής του βιομηχανικού τμήματος της Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος (μπολσεβίκων) του Αζερμπαϊτζάν.

Τόπος κατοικίας: Αζερμπαϊτζανική ΣΣΔ, Μπακού.

Συμμετοχή στο κόμμα: Μέλος του Πανενωσιακού Κομμουνιστικού Κόμματος (μπολσεβίκων).

Ημερομηνία θανάτου: Νοέμβριος 1990.

Τόπος θανάτου: Μετά την απελευθέρωση.

Πού και από ποιον συνελήφθη: NKVD της SSR του Αζερμπαϊτζάν.

Ημερομηνία σύλληψης: 4 Ιουλίου 1938.

Κατηγορία: Μέλος της»δεξιάς-τροτσκιστικής KRO»(μιας αντεπαναστατικής, τρομοκρατικής, επαναστατικής οργάνωσης που δρούσε στο Μπακού και είχε ως στόχο την ανατροπή της σοβιετικής εξουσίας και την αποκατάσταση του καπιταλισμού).

Καταδίκη: 18 Απριλίου 1941.

Αρχή επιβολής ποινής: VT ZakVO (υπόθεση που εξετάζεται από το 1939).

Άρθρο: 21-64,21-70,73 Ποινικός Κώδικας της ΣΣΔ του Αζερμπαϊτζάν.

Ποινή: 10 χρόνια σε στρατόπεδο εργασίας και 5 χρόνια καταναγκαστικής εργασίας με δήμευση περιουσίας. Επιβεβαιώθηκε με την απόφαση του Ανώτατου Διοικητή της ΕΣΣΔ στις 20 Ιουνίου 1941. Πέρασε 17 χρόνια στη φυλακή και την εξορία.

Ημερομηνία αποκατάστασης: 12 Μαρτίου 1955.

Σχόλιο για τη σύλληψη: Αποκαταστάθηκε λόγω έλλειψης αποδεικτικών στοιχείων για έγκλημα.

Κατηγορία:»υπότροπος».

Καταδίκη: 1948.

Ποινή: Ισόβια εξορία.

Ημερομηνία αποφυλάκισης: 1955.

Λόγοι αποφυλάκισης: Αποκατάσταση.

Ημερομηνία αποκατάστασης: 12 Μαρτίου 1955.

Αρχείο αρχείου: Προσωπικός φάκελος αριθ. 36128 Kulkova N.O. (APDUDPAR, φ.6, ό.π.9, δ.292). Λίστα Στάλιν, 09/06/40 (πιστοποιητικό για την υπόθεση Shevlyakov V.A.). Προσδιορισμός του Ανώτατου Διοικητή της Ανώτατης Διοίκησης της ΕΣΣΔ, 03/12/1955 (μνεία).

Πηγές δεδομένων: Smirnov N. Rapava, Bagirov και άλλοι. Αντισταλινικές δίκες της δεκαετίας του 1950, σελ. 217, 219–221• Λίστα Στάλιν, 06.09.1940 (αναφορά στην υπόθεση Shevlyakov V.A.). Κέντρο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Αζερμπαϊτζάν

Λυπηρίδης Ιωάννης του Τριαντάφυλλου

(Липириди Иван Триандофилович)

1874

Τόπος γέννησης: Γεωργιανή ΣΣΔ, νότος Μικελσμίντα (Με καταγωγή από το Λυκάστ της Ίμερας).

Εθνικότητα: Ελληνική.

Υπηκοότητα: ΕΣΣΔ.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Ημερομηνία εκτέλεσης: Φεβρουάριος 1938.

Τόπος θανάτου: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού.

Τόπος ταφής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Πού και από ποιον συνελήφθη: NKVD ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Προληπτικό μέτρο: Σύλληψη.

Ημερομηνία σύλληψης: Δεκέμβριος 1937.

Καταδίκη: 15 Φεβρουαρίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή της NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ.

Άρθρο: Κατασκοπεία, δολιοφθορά, επαναστατικές και ναζιστικές δραστηριότητες, σύμφωνα με την οδηγία NKVD αριθ. 50215 της 11ης Δεκεμβρίου 1937 («Ελληνική επιχείρηση»).

Ποινή: Θανατική ποινή (εκτέλεση).

Источники данных: Комиссия НКВД и Прокурора СССР, Протокол № 61 от 15.02.1938 (Аз.ССР).

Λυπηρίδης Ιωάννης

(Липириди Яннис).

Υπηκοότητα: Ελληνική.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Ημερομηνία εκτέλεσης: 1938.

Ημερομηνία σύλληψης: Δεκέμβριος 1937.

Καταδίκη: 1938.

Άρθρο: Για εθνικούς λόγους (Έλληνες).

Ποινή: Θανατική ποινή (εκτέλεση).

Источники данных: веб-сайт»Наш Баку».

Προσκυνητόπουλος Αλέξανδρος του Νικολάου

(Проскинитопуло Александр Николаевич)

1906

Τόπος γέννησης: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού (Σημ: Με καταγωγή από την Ίμερα).

Εθνικότητα: Ελληνική.

Υπηκοότητα: Ελληνική.

Τόπος διαμονής: Κράι Κρασνοντάρ.

Ημερομηνία εκτέλεσης: 1938.

Ημερομηνία σύλληψης: Δεκέμβριος 1937.

Κατηγορία: Κατασκοπεία, δολιοφθορά, επαναστατικές και ναζιστικές δραστηριότητες («Ελληνική επιχείρηση»).

Καταδίκη: 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή της NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ, πρωτόκολλο αρ. 32.

Άρθρο: Για εθνικούς λόγους («Ελληνική επιχείρηση»).

Ποινή: Θανατική ποινή (εκτέλεση).

Источники данных: КП»Греческий мартиролог"

Χαλτογιαννίδης Παύλος του Ιωάννη

(Халдояниди Павел Иванович)

1885

Τόπος γέννησης: Τουρκία, Τραπεζούντα (Ίμερα Αργυρούπολης).

 Ιθαγένεια: Ελληνική.

Υπηκοότητα (nationality): Ελληνική.

Τόπος διαμονής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Ημερομηνία εκτέλεσης: Φεβρουάριος 1938

Τόπος θανάτου: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού.

Τόπος ταφής: ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν, Μπακού.

Πού και από ποιον συνελήφθη: NKVD ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν.

Ημερομηνία σύλληψης: Δεκέμβριος 1937.

Κατηγορία: κατασκοπεία, δολιοφθορά, επαναστατικές και ναζιστικές δραστηριότητες, σύμφωνα με την οδηγία NKVD αριθ. 50215 της 12/11/1937 («Ελληνική επιχείρηση»).

Καταδίκη: 7 Φεβρουαρίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή της NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ.

Άρθρο: Για εθνικούς λόγους.

Ποινή: Θανατική ποινή (εκτέλεση).

Источники данных: Комиссия НКВД и Прокурора СССР, Протокол № 46 от 07.02.1938 (Аз.ССР).

Χαλτογιαννίδης Παύλος του Κωνσταντίνου

(Халдояниди Павел Константинович)

1896

Τόπος γέννησης: Τουρκία, Τραπεζούντα, χωριό Ίμερα.

Εθνικότητα: Ελληνική.

Υπηκοότητα: Ελλάδα.

Τόπος διαμονής: (ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν).

Κατηγορία: για εθνικούς λόγους (Έλληνας).

Καταδίκη: 7 Φεβρουαρίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή της NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ, πρωτόκολλο αρ. 46.

Ποινή: Θάνατος δια εκτελεστικού αποσπάσματος.

Источники данных: БД»Жертвы политического террора в СССР"; Греческий мартиролог - www.greek-martirolog.ru

 

Η βεβαίωση αποκατάστασης του Παύλου Χαλτογιαννίδη και άλλων.

Τσαμαδός – Σαμανίδης Ιωάννης του Δαμιανού (Цамадос (Шаманиди) Иван Домианович). 1899.

Τόπος γέννησης: Γεωργιανή ΣΣΔ, Ατζαρία, Μπορτζόμι (Σημ: Με καταγωγή από την Ίμερα).

Ιθαγένεια: Ελληνική.

Υπηκοότητα (nationality): Ελληνική.

Τόπος διαμονής: Αζερμπαϊτζανική ΣΣΔ, Μπακού.

Ημερομηνία θανάτου: Φεβρουάριος 1938.

Πού και από ποιον συνελήφθη: NKVD της Αζερμπαϊτζανικής ΣΣΔ.

Προληπτικό μέτρο: Σύλληψη.

Ημερομηνία σύλληψης: Δεκέμβριος 1937.

Κατηγορία: Κατασκοπεία, δολιοφθορά, επαναστατικές και ναζιστικές δραστηριότητες.

Καταδίκη: 15 Φεβρουαρίου 1938.

Καταδικαστικό όργανο: Επιτροπή της NKVD και Εισαγγελέας της ΕΣΣΔ.

Άρθρο:.72 του Ποινικού Κώδικα της SSR του Αζερμπαϊτζάν, βάσει ιθαγένειας, σύμφωνα με την Οδηγία NKVD αριθ. 50215 της 11ης Δεκεμβρίου 1937 («Ελληνική επιχείρηση»).

Ποινή: Θανατική ποινή (εκτέλεση).

Источники данных: Греческий мартиролог

 

ΣΤ. Το Αζερμπαϊτζάν ανεξαρτητοποιείται.

        Η ασταθής κατάσταση στο Αζερμπαϊτζάν οδήγησε στη μαζική μετανάστευση Ελλήνων: το 1990-1992, περίπου 100 άτομα έφυγαν από το Μπακού και το Σουμγκάιτ για την Ελλάδα, και σχεδόν ολόκληρο το χωριό Μεχμάνα ερημώθηκε κατά τη διάρκεια του Πρώτου Πολέμου του Καραμπάχ. Η άνοδος στην εξουσία του Χαϊντάρ Αλίγιεφ κατάφερε να σταθεροποιήσει την κατάσταση, και στο ανεξάρτητο Αζερμπαϊτζάν οι επιζήσαντες των εθνικών μειονοτήτων έγιναν πιο δραστήριοι και εμφανίστηκε η ευκαιρία για δημιουργία κοινοτήτων.

        Το 1993, άνοιξε η Ελληνική Πρεσβεία στο Αζερμπαϊτζάν, και τον Ιούλιο του 1994, ιδρύθηκε το Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο με πρωτοβουλία του Έλληνα Πρέσβη Π. Καρακάση. Ιδρύθηκαν κυριακάτικα μαθήματα ελληνικής γλώσσας, τραγουδιού και χορού, λειτούργησε μουσική βιβλιοθήκη με τραγούδια, βιβλιοθήκη με βιβλία για την Ελλάδα, και ιδρύθηκε ελληνική ραδιοφωνική και τηλεοπτική μετάδοση.

Ελληνικός Σύλλογος»Αργώ», 1995.
Συνάντηση με τον Πρέσβη Π. Καρακάση

        Μέχρι το 1997, το κέντρο είχε περίπου 100 οικογένειες και μετατράπηκε στην Ελληνική Εταιρεία»Αργώ». Σήμερα, η ελληνική διασπορά αριθμεί τουλάχιστον 535 άτομα, σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία της κοινότητας. Οι περισσότεροι ζουν στο Μπακού (αν και υπάρχουν οικογένειες στο Σουμγκάιτ, το Χατσμάζ, την Κούμπα, την Κακχέ και την Γκαντζά).

        Πολλοί από τους εκπροσώπους της διασποράς μεγάλωσαν σε μικτές οικογένειες και τα ονόματα στα διαβατήριά τους είναι διαφορετικά από τα ελληνικά και είναι γραμμένα στα ρωσικά. Αν και η ποντιακή γλώσσα έχει σχεδόν χαθεί εντελώς, κάθε ένας από τους εκπροσώπους της κοινότητας αναγνωρίζει επίσημα τον εαυτό του ως Έλληνα κατά εθνικότητα και πολίτη του Αζερμπαϊτζάν. Η διασπορά αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του πληθυσμού του Αζερμπαϊτζάν, γεγονός που συμβάλλει στην ανάπτυξη της Δημοκρατίας...

        Το τελευταίο μέρος του βιβλίου του Σωκράτη Αγγελίδη είναι αφιερωμένο στη ζωή της ελληνικής κοινότητας τα τελευταία 20 χρόνια στο ανεξάρτητο Αζερμπαϊτζάν με φωτογραφίες που δείχνουν τον εορτασμό των εθνικών εορτών της Ελλάδας, τις μεγάλες χριστιανικές γιορτές των Χριστουγέννων και του Πάσχα, την ημέρα της μεγάλης Νίκης επί του φασισμού, την απονομή τιμητικών εγγράφων στους βετεράνους, τη διοργάνωση πολυάριθμων συγκεντρώσεων νέων, την επίσκεψη στη μητέρα Ελλάδα, τη συμμετοχή σε φόρουμ και φεστιβάλ Ελλήνων της πρώην ΕΣΣΔ, Ελλήνων του Εξωτερικού (ΣΑΕ), Παγκόσμιου Ποντιακού Ελληνισμού. Στο ανεξάρτητο Αζερμπαϊτζάν αξιοσημείωτο είναι ότι ο αριθμός των Ελλήνων είναι σταθερός τα τελευταία 15 χρόνια.

        Η Σαϊντα Μεντίεβα, καθηγήτρια ελληνικής γλώσσας στην ελληνική σχολή του Σλαβικού Πανεπιστημίου, η όμορφη συμπατριώτισσά μας με ανατολίτικο όνομα και αζερικό επώνυμο, αλλά αληθινή Ελληνίδα με κεφαλαίο γράμμα στις σκέψεις και τις πράξεις της, πρόεδρος της Ελληνικής κοινότητας για έξη χρόνια από τον Ιούλιο του 2010. Σήμερα ζει στη Χιλή. Για τρία χρόνια ήταν αναπληρώτρια του Ιβάν Πιλίτσεφ, ο οποίος κατέβαλε προσπάθειες για να συγκεντρώσει όλους τους Έλληνες όχι μόνο στο Μπακού, αλλά και σε άλλες περιοχές του Αζερμπαϊτζάν από το 1993.

Ο Ιβάν Πιλίτσεφ με τον Νικόλαο Τιφτικίδη σε συνέδριο στη Θεσσαλονίκη το 1999.

        Η ίδια μας πληροφορεί:

        «Σήμερα είμαστε το δεύτερο στάδιο της ζωής της κοινότητάς μας. Είναι λάθος να πιστεύουμε ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία των Μυροφόρων Γυναικών είναι ελληνική. Ο πατέρας Λεωνίδας (Μίλτιχ) είναι πράγματι ο ιερέας μας και Έλληνας από τη Μαριούπολη, αλλά ανήκει στη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία. Το 1993, ο πρώτος Έλληνας Πρέσβης στο Αζερμπαϊτζάν, ο κ. Καρακάσης, ήταν τόσο λαμπρός και θρησκευόμενος άνθρωπος που ο ίδιος έψαλλε στην εκκλησία και δίδασκε τα παιδιά μας, αλλά στη μικρή εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ. Αν μιλήσουμε για την ύπαρξη της ίδιας της εκκλησίας, αλλά όπως διαβάσατε από το άρθρο του Ιβάν Χριστοφόροβιτς, παλαιότερα υπήρχε μία, αλλά βρισκόταν ακριβώς στο κτίριο της Ελληνικής Φιλανθρωπικής Εταιρείας, για την άμεση εξυπηρέτηση των Ελλήνων της Κοινότητας. Υπάρχουν πληροφορίες ότι οι Έλληνες συμμετείχαν στην κατασκευή του 1858 μιας άλλης εκκλησίας, του Καθεδρικού Ναού του Αγίου Νικολάου (στις κύριες πύλες του φρουρίου Σεμάχα), στη θέση του σημερινού γραφείου του διοικητή  Στην αρχή, υπήρχαν δυσκολίες στην εύρεση των ελληνικών οικογενειών των παλαιών κατοίκων και των απογόνων τους, καθώς σχεδόν έξι δεκαετίες είχαν επηρεάσει αρνητικά την επικοινωνία τους. Ένα μικρό μέρος συναντιόταν κυρίως στις κηδείες των αγαπημένων τους προσώπων. Όσοι μετακόμισαν στο Μπακού στη μεταπολεμική περίοδο ως επί το πλείστον δεν γνωρίζονταν μεταξύ τους. Αλλά ο κόσμος είναι μικρός και μέχρι το 1997 το πολιτιστικό κέντρο είχε ήδη περίπου 100 οικογένειες και μετατράπηκε στην ελληνική εταιρεία "Αργώ".

        Η ευνοϊκή διεθνής ατμόσφαιρα και η καλή θέληση του Αζέρικου λαού συνέβαλαν κάποτε στην ενσωμάτωση των Ελλήνων και στην εκδήλωση των φυσικών τους κλίσεων - της δίψας για γνώση και σκληρή δουλειά.

        Πολλοί από αυτούς έχουν συμβάλει άξια στην ανάπτυξη του Αζερμπαϊτζάν κατά τη διάρκεια της ιστορίας της διασποράς, η οποία διαρκεί περισσότερο από έναν αιώνα. Η εργατικότητά τους αποδεικνύεται από το γεγονός ότι ακόμη και στην εξορία μετέτρεψαν το χωριό Μιργκαλιμσάι που βρίσκεται σε στέπα σε μια ακμάζουσα αγροτική περιοχή (Κεντάου) στο Καζακστάν»».

 ΣΤ.1.Σχετικά με μερικούς διάσημους Έλληνες του Μπακού:

    Στο Μπακού γεννήθηκαν μερικοί σπουδαίοι Έλληνες ή διέπρεψαν σε διάφορους τομείς της κοινωνικής ζωής. Οι σημαντικότεροι είναι:

        Ο Γκεόργκι (Γεώργιος) Παναγιωτόβιτς (Παναγιώτη) Κανδύλης, που γεννήθηκε το 1911 στο Μπακού, όπου η οικογένειά του είχε μεταναστεύσει από την Τραπεζούντα, και η οποία το 1920, ζούσε στην οδό Γκόρκι 10. Έχοντας γίνει αργότερα παγκοσμίου φήμης αρχιτέκτονας στη Γαλλία, επισκέφθηκε την πατρίδα του το 1985 κατόπιν πρόσκλησης του ακαδημαϊκού Αζίζ Αμπντουλαζίζ. Ο Γεώργιος Κανδύλης (1911-1995) ήταν Έλληνας αρχιτέκτονας, μηχανικός και πολεοδόμος. Ήταν ο πρώτος γενικός διευθυντής και θεμελιωτής της Κτηματικής Εταιρείας του Δημοσίου στην Ελλάδα.

 

Το σπίτι που γεννήθηκε ο Κανδύλης.

    Ο πατέρας του ήταν ποντιακής καταγωγής από την Τραπεζούντα και η μητέρα του από τη Χίο. Σαν παιδί έζησε την Οκτωβριανή Επανάσταση, γεγονός που σημάδεψε τον ίδιο και την οικογένειά του, αφού ο πατέρας του φυλακίστηκε, η μητέρα του αρρώστησε βαριά και ο μικρός αδερφός του πέθανε. Σε εφηβική ηλικία έρχεται στην Ελλάδα με την οικογένειά του όπου μαθαίνει, την ελληνική γλώσσα και παίρνει την ελληνική υπηκοότητα. Αποφοιτά από το 3ο γυμνάσιο Κολωνακίου. Τον Οκτώβρη του 1940 καλείται να πολεμήσει στο αλβανικό μέτωπο, ζώντας για ακόμα μια φορά τη φρίκη του πολέμου. Την περίοδο 1931-1936, φοιτά στη σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ με καθηγητές, μεταξύ άλλων, τους Αναστάσιο Ορλάνδο και Δημήτρη Πικιώνη. Ως φοιτητής, βλέπει την ιστορία να γράφεται, ζώντας από κοντά τη λήξη του 4ου Παγκόσμιου Συνεδρίου Σύγχρονης Αρχιτεκτονικής (4ο CIAM) και της»Χάρτας των Αθηνών», που πραγματοποιήθηκε στον χώρο του Πολυτεχνείου. Στα χρόνια που ακολουθούν, τη λήξη των σπουδών του ανοίγει αρχιτεκτονικό γραφείο στην Πλατεία Ομονοίας, ενώ παράλληλα εργάζεται σαν βοηθός του Ιωάννη Δεσποτόπουλου στο Ε.Μ.Π.

        Το 1945 μετακομίζει στο Παρίσι με υποτροφία της γαλλικής κυβέρνησης και σύντομα πιάνει δουλειά στο γραφείο του Λε Κορμπιζιέ, ο οποίος του αναθέτει τη διεύθυνση της ASCORAL (Ένωση Κατασκευαστών για την Αρχιτεκτονική Καινοτομία). Συμμετέχει, επίσης, στο σχεδιασμό της Unité d’Habitation της Μασσαλίας (1945-1952). Κατά το 1951-1952, σε συνεργασία με τους Σαντράχ Γουντς και Ανρί Πιότ ηγείται της εταιρίας Atbat-Afrique με έδρα την Ταγγέρη και αποκτά παγκόσμια φήμη, σχεδιάζοντας τις συλλογικές κατοικίες Sémiramis και Nids d'abeille στην Καζαμπλάνκα. Το 1953, στα πλαίσια της διοργάνωσης του 9ου Παγκόσμιου Συνεδρίου Σύγχρονης Αρχιτεκτονικής, ο Γεώργιος Κανδύλης, μαζί με τους Τζάαπ Μπακέμα, Τζιανκάρλο ντε Κάρλο, Άλντο βαν Έικ, Άλισον και Πίτερ Σμίθσον, και Σαντράχ Γουντς, ιδρύει την Team X, ομάδα της οποίας η δράση θέλησε να διαδεχθεί τον θεσμό των Παγκοσμίων Συνεδρίων μετά τη λήξη διεξαγωγής τους το 1959. Το 1954, σε συνεργασία με τους Αλέξις Γιόσιτς και Σαντράχ Γουντς, ανοίγει γραφείο στο Παρίσι. Σύντομα, κερδίζουν το διαγωνισμό»Operation Million", χάρη στον οποίο το γραφείο τους αποκτά αναγνώριση και πελατεία. Για τα επόμενα 15 περίπου χρόνια πρωτοστατούν στα αρχιτεκτονικά δρώμενα της Γαλλίας με έργα όπως η νέα πόλη Μιράιγ στην Τουλούζη (1961-1971) και η επέκταση της πόλης Μπανιόλ-συρ-Σεζ (1956-1961).

        Το 1965, επιλέγεται από τους φοιτητές της Ανωτάτης Εθνικής Σχολής Καλών Τεχνών των Παρισίων και διορίζεται καθηγητής στη σχολή τους, στην οποία συνέχισε να διδάσκει και μετά τα γεγονότα του Μάη του 1968, ενώ οι υπόλοιποι καθηγητές διώχθηκαν. Ήταν ο πρώτος αλλοδαπός καθηγητής και ο μόνος που δεν είχε αποφοιτήσει από την εν λόγω σχολή. Παράλληλα, δίνει διαλέξεις και σε άλλα πανεπιστήμια της Γαλλίας και της Ευρώπης. Το 1969, η συνεργασία με τους Γιόσιτς και Γουντς διαλύεται και ο Κανδύλης συνεχίζει να εργάζεται σαν ανεξάρτητος, πλέον, αρχιτέκτονας στη Γαλλία, σχεδιάζοντας αξιοσημείωτα έργα, όπως τα τουριστικά θέρετρα Port-Leucate και Port-Barcarès στην περιοχή των Πυρηναίων (1964-1972) και την Αρχιτεκτονική Σχολή της Τουλούζης (1970). Το 1979, ορίζεται μέλος του Ανώτατου Πολιτιστικού Συμβουλίου της γαλλικής κυβέρνησης.

 

Ο Γεώργιος Κανδύλης με τη μακέτα του Ολυμπιακού σταδίου.

        Στην Ελλάδα, δούλεψε τα τελευταία χρόνια της ζωής του σαν επικεφαλής της Επιτελικής Ομάδας του Φακέλου»Αθήνα 1996", την υποψηφιότητα, δηλαδή, της Αθήνας για τη διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων του 1996. Στις ιδέες και το έργο για την υποψηφιότητα αυτή βασίστηκε ο Φάκελος»Αθήνα 2004»και η επιτυχία ανάληψης των αγώνων αφιερώθηκε στη μνήμη του. Απεβίωσε στις 10 Μαΐου 1995 στο Παρίσι.

        Άλλοι σημαντικοί Έλληνες του Μπακού είναι:

        Η Παμφυλία Θαναϊλίδη (αζερικά: Panfiliya Tanailidi‎‎, γεννημένη το 1891 στο Μπασκάντ - απεβίωσε στις 15 Οκτωβρίου 1937 στο Μπακού) ήταν ηθοποιός στο Αζερμπαϊτζάν ποντιακής καταγωγής.

 

 

        Γεννήθηκε στον ορεινό χωριό Μπασκάντ στο Ουγιέζντ του Ζανγκεζούρ στο κυβερνείου της Ελιζαβέτ-πολ της Ρωσικής Αυτοκρατορίας (σήμερα Μουσκ στην επαρχία Σιουνίκ της Αρμενίας) με την καταγωγή των γονέων της να είναι από το Καρς της σημερινής Τουρκίας. Πρωτοεμφανίστηκε στη σκηνή το 1905 στην Τιφλίδα όπου συμμετείχε σε διάφορους θιάσους. Στα πρώτα της βήματα, συμμετείχε σε παραστάσεις γνωστών δραματουργών, όπως του Ουζεγίρ Χατζιμπέγιοφ, του Ζαφάρ Ζάμπαρλι, του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ και πολλών άλλων, τόσο στα αζερικά όσο και στα ελληνικά. Το 1917, περιόδευσε μαζί με άλλους γνωστούς Αζέρους ηθοποιούς της εποχής στο Ιράν. Το 1919, ήταν η χρονιά που ρόλος έγινε ευρύτερα γνωστή λόγω της ερμηνείας στον ρόλο της»Asya»στο έργο του Χατζιμπέγιοφ»Arshin Mal Alan". Το 1924, εγκαταστάθηκε μόνιμα στο Μπακού και εργάστηκε στο Κρατικό Δραματικό Θέατρο του Αζερμπαϊτζάν. Αργότερα, συμμετείχε στις ταινίες»Ismat»(1934) και "Almaz" (1936).

 

Το Ρωσικό δραματικό θέατρο.

        Το 1937, η Σοβιετική Κυβέρνηση την κατηγόρησε ότι λειτουργούσε ως πράκτορας του Ιράν. Η στενή της φιλία με την Γκοβχάρ Χατζίεβα, μιας Αζέρας συναδέλφου της που είχε μεταναστεύσει το 1920 στο Ιράν, καθώς και με τον Αχμέτ Τρίνιτς, έναν δημοσιογράφο γεννημένο στην Αλβανία που φυλακίστηκε το 1936 και αυτοκτόνησε τον επόμενο χρόνο, αρκούσε για να τεκμηριώσει την κατηγορία της κατασκοπείας και στην ίδια. Μετά από δεκαπεντάλεπτη δίκη, καταδικάστηκε με την εσχάτη των ποινών και τυφεκίστηκε από εκτελεστικό απόσπασμα στις 15 Οκτωβρίου 1937. Ο τόπος ταφής της παραμένει ακόμα και σήμερα άγνωστος. Μετά θάνατον, το 1957, η Παμφυλία Ταναηλίδη απαλλάχθηκε των κατηγοριών.

        Θεωρείται ότι υπήρξε θύμα της Μεγάλης Εκκαθάρισης εναντίον του πληθυσμού ελληνικής καταγωγής στην περιοχή του Καυκάσου. Υπήρξε δεινή ομιλήτρια τέσσερα γλωσσών, όπως ποντιακά, αζέρικα, τούρκικα και γεωργιανά. Υπήρξε φανατική καπνίστρια, ενώ σύμφωνα με τον ποιητή Σουλεϊμάν Ρουστάμ, ένας από τους λόγους που οδήγησαν τις αρχές στη σύλληψή της, ήταν η προτίμηση που είχε η ίδια στα ιρανικά τσιγάρα, εν αντιθέσει με τα σοβιετικά, που τα θεωρούσε ευτελή.

        Ο Φ.Α. Σιμφόροφ (1906-1967). Το 1938, συνελήφθη με ψευδή καταγγελία και πέρασε αρκετούς μήνες στις φυλακές του Μπακού. Κατά τη διάρκεια του Μεγάλου Πατριωτικού Πολέμου, ηγήθηκε του Baku Bakery Trust. Μετά τον πόλεμο, ήταν διευθυντής του Baku Bakery Trust. Του απονεμήθηκαν παράσημα και μετάλλια. Διετέλεσε βουλευτής του περιφερειακού συμβουλίου της 2ης και 3ης σύγκλησης το 1948 και το 1950.

        Ο Κ.Κ. Τριανταφυλίδης, είναι καλλιτέχνης και τιμημένος άνθρωπος του πολιτισμού του Αζερμπαϊτζάν. Έχει τιμηθεί με μετάλλια και βραβεία. Εργάστηκε για ένα τέταρτο του αιώνα στο Ακαδημαϊκό Δραματικό Θέατρο Μ. Αζιζμπέκοφ.

        Ο Α.Γ. Παυλίδης (1926-2003). Για περίπου 50 χρόνια ήταν καθηγητής στο Τμήμα Φυσικής Αγωγής του Ινστιτούτου Πετρελαίου και Χημείας. Τιμημένος άνθρωπος της Φυσικής Αγωγής και του Αθλητισμού της ΣΣΔ του Αζερμπαϊτζάν. Τιμημένος Προπονητής του Αζερμπαϊτζάν, πολλαπλός πρωταθλητής του Αζερμπαϊτζάν στη Σπαρτακιάδα των Λαών της ΕΣΣΔ στην ελεύθερη πάλη.

        Ο Νικολάι Φόμιτς (Θωμά) Τιφτικίδης είναι καθηγητής και μουσικολόγος, μέλος της Ένωσης Συνθετών. Από το 1924 έως το 1949 έζησε στο Μπακού και σπούδασε στο Ωδείο του Μπακού. Συγγραφέας πάνω από 50 επιστημονικών έργων. Η ζωή έκανε τον Νικολάι Φόμιτς έναν ένθερμο αντικομμουνιστή, ο οποίος δεν μπορούσε να συγχωρήσει τον τύραννο (Ιωσήφ Στάλιν) για όλα τα προβλήματα που έφερε ανελέητα στους Έλληνες της Σοβιετικής Ένωσης, στους αγαπημένους του, τους Έλληνες της πατρίδας του, του Μπακού.

        Ο Γκεόργκι Μιχαήλοβιτς Κουρπαλίδης. Αποφοίτησε από το αραβικό τμήμα της Σχολής Ανατολικών Σπουδών του Κρατικού Πανεπιστημίου του Μπακού το 1968 και εργάστηκε για επτά χρόνια στο Ινστιτούτο Ιστορίας της Ακαδημίας Επιστημών της ΣΣΔ του Αζερμπαϊτζάν. Μετακόμισε στη Μόσχα το 1975.

        Η Σάρα Κουζμινίχνα Κέσοβα (1901-1971), γιατρός. Εργάστηκε στο Ιατρικό Ινστιτούτο του Αζερμπαϊτζάν.

            Ο Ηρακλής Παναγιώτη Μεταξάς (1889-1918), ένας από τους 26 Επιτρόπους του Μπακού.

 

Ζ. Προφορικές μαρτυρίες των Ποντίων της Υπερκαυκασίας.

        Ερευνητικά η ιχνηλάτιση ενισχύεται από τις προφορικές μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν στο Αζερμπαϊτζάν ή την Υπερκαυκασία. Αποδεικνύεται από τις μαρτυρίες η μαρτυρική Οδύσσεια των Παιδιών του Προμηθέα και η πολυπαραγοντική πορεία της ζωής τους.

Ζ.1. Η οικογένεια Τσιρίδη από τη Κρώμνη.

     Ο Γιώργος Τσιρίδης εξηγεί:

    «Η οικογένεια είχε χωριστεί, αλλά οι δεσμοί παρέμεναν. Η Δόμνα Τσιρίδου με τον αδελφό της (τον θείο μου Αρίστο Τσιρίδη) βρέθηκαν στο Μπακού, ο παππούς μου Γιώργος Θ. Τσιρίδης με τα παιδιά του (Άννα, Θόδωρος, Πολυχρόνης, Πάνος, Κώστας) ζούσε στην Κρώμνη. Το πιθανότερο είναι πως και στο Μπακού ο αδελφός του με την οικογένεια του πήγαν από την Κρώμνη κι εκείνοι, όμως δεν είμαι σίγουρος.

Στην φωτογραφία (αρχές της δεκαετίας του '60 μάλλον) στην πρώτη σειρά στην μέση είναι τα δύο αδέλφια, ο Γιώργος Θ Τσιρίδης (παππούς μου) με την γυναίκα του Δέσποινα δεξιά του και ο αδελφός του (νομίζω Κώστας) Τσιρίδης, πατέρας της Δόμνας και παππούς της Μάρθας Καραγιάννη.
Δίπλα του η γυναίκα του (μάλλον Μάρθα..., δεν ξέρω..., δεν θυμάμαι).

Πίσω δεξιά όπως βλέπουμε είναι η Μάρθα με την μάνα της Δόμνα. Στην πίσω σειρά, δεύτερη από αριστερά όπως βλέπουμε είναι η θεία μου Άννα και δίπλα της πρέπει να είναι ο πατέρας μου Θεόδωρος, όμως δεν είμαι σίγουρος ούτε γι αυτό».

(Μαρτυρία του Γιώργου Τσιρίδη στον Βασίλη Κωνσταντινίδη στις 22 Φεβρουαρίου του 2026 στη Δραπετσώνα).

 

        Ενώ ο ιχνηλάτης καταθέτει τη πληροφορία:

        «Μικρός είχα πάει με τη γιαγιά μου, που είχε έρθει από το Γκρόζνυ, στο σπίτι των Τσιρίδη που ήταν κοντά στον Άγιο Ευθύμιο στην Ευγένεια στο Κερατσίνι. Δεν είμαι σίγουρος ότι η Μάρθα Καραγιαννίδου (Καραγιάννη) είχε συγγένεια με τους διωχθέντες Καραγγιανίδη στο Μπακού ή ήταν απλώς συνεπίθετη».

 

 Ζ.2. Η οικογένεια Ιωαννίδη.

         Η Ελισάβετ- Βαρβάρας Χαραλαμπίδη απόγονος Ποντίων του Αζερμπαϊτζάν αφηγείται:

        «Ο πατέρας μου Χαράλαμπος Χαραλαμπίδης είχε έρθει αργότερα σε σχέση με τον πατέρα του, το 1928 στην Θεσσαλονίκη και το 1951 παντρεύτηκε την μητέρα μου Σόνια Ιωαννίδου που γεννήθηκε στο Μπακού το 1917.

        Οι γονείς της μητέρας μου ήτανε ο Ιωάννης Ιωαννίδης και η Βαρβάρα Χαρονίδου. Ο Ιωάννης πέθανε το 1919, όταν είχαν ξεκινήσει οι σφαγές των Αρμενίων εκεί. Είχαν αποκτήσει εννέα παιδιά και θυμάμαι κάποια από τα ονόματά τους: τον Θανάση, την Ελισσάβετ και την Όλγα. Η Όλγα παντρεύτηκε τον Παπαϊορδάνη και όταν έφυγε η οικογένεια της είπανε ότι θα έρθουν την επόμενη χρονιά με την οικογένειά του συζύγου της, αλλά δεν πρόλαβαν και τους εξόρισαν το 1924 στο Κεντάου του Καζακστάν. Χάθηκαν τα ίχνη τους μέχρι το 1960, όταν μέσω του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού τους βρήκε ο Χαράλαμπος και από τότε άρχισαν να επικοινωνούν. Το 1972 πήγα με τη μητέρα μου Σόνια στο Κεντάου και τους βρήκαμε.

 

Στη φωτογραφία η οικογένεια στο Κεντάου.

        Οι κόρες της Σόνια, Λένα, και Ρόζα ήρθανε στην Ελλάδα, ενώ ο γιός της Ανέστης είχε λιποτακτήσει και διέφυγε στην Αυστρία και από τότε ζούσε εκεί.

        Η Σόνια Ιωαννίδου είχε μία νταντά την οποίαν η μάνα της Βαρβάρα την είχε παντρέψει με έναν από τους γιούς της, επειδή ήτανε πάρα πολύ καλή κι όταν αυτός πέθανε, την πάντρεψε ξανά με έναν Τριανταφυλλίδη στο Μπακού, οι οποίοι ήρθαν στην Ελλάδα και όταν συνάντησαν την Σόνια ήταν τρομερά συγκινητικές οι στιγμές. Στο Μπακού όταν πλησίαζαν οι διώξεις ένας Τούρκος που αγαπούσε πολύ την οικογένεια ειδοποίησε τη Βαρβάρα και έτσι όλη η οικογένεια Χαρονίδου έφυγε για την Ελλάδα το 1924, όπου κατέληξαν στην Καλαμαριά, και εκεί άνοιξαν φούρνο. Στην Κατοχή πέθαναν όλα τα αδέλφια της μαμάς μου από φυματίωση και έτσι έμεινε μόνη. Αργότερα ο μπαμπάς μου Χαράλαμπος κατέβηκε στην Αθήνα και έτσι τώρα κατοικώ στις Αδάμες της Κηφισιάς".

(Μαρτυρία της Ελισάβετ- Βαρβάρας Χαραλαμπίδη στον Βασίλη Κωνσταντινίδη στις 2 Φεβρουαρίου του 2023 στις Αδάμες της Κηφισιάς).

 

Ζ.3.Η οικογένεια Ιορδανίδη από το Μαντέν της Γεωργίας.

        Γράφει ο Σπάρτακος Ιορδανίδης:

        «Ο πατέρας μου είναι από το ελληνικό χωριό της Αρμενίας (το Μαδάμ- εγκατάσταση των Ποντίων Ελλήνων το 1752 από την Αργυρούπολη. Δούλεψαν στα μεταλλεία, τα οποία αγόρασε ένας Γάλλος  ο Μανέζ, εξ ‘ου και η κωμόπολη ονομάζετε Μανέζ, τώρα Αλαβερδί). Η μητέρα μου είναι από τα ελληνόφωνα χωριά της Γεωργίας (Ιραγκά μεγάλη και μικρή, Φτελέν), όπου εγκαταστάθηκαν το 1866. Μάλιστα την γη την έχουν αγοράσει από έναν πλούσιο γεωργιανό. Εγώ γεννήθηκα στην πιο όμορφη πόλη του κόσμου (για μένα) το Ρουστάβι της Γεωργίας. Μετά το λύκειο σπούδασα ιατρική στη Ρωσία κοντά στη Μόσχα…».

(Μαρτυρία του γιατρού Σπάρτακου Ιορδανίδη στις αεροκομιδές του Νοτίου Αιγαίου στο Βασίλη Κωνσταντινίδη).

Ζ.4. Οι Κοροξενέτες του χωριού Χασκάταλα της Γεωργίας.

Η Βαρβάρα Ιωσηφίδου δίνει πληροφορίες για το χωριό της τα Χασχάταλα της Γεωργίας:

        «Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου του "Τροπαιοφόρου" του χωριού Κασκάταλα- Σακίρε στη Γεωργία. χτίστηκε το 1889. Οι κάτοικοί του χωριού ήταν πρόσφυγες από το 1850 από την Gùmùshane (Αργυρούπολη), από τα χωριά- Κορόνιξα (Κοροξενή), Σαρπίσσκα (Σαρπισκενή), και τα επίθετα τους ήτανε: Ακριτάντ, Εσηφάντ, Τσουγουζάντ, Καλανάντ, Λεφτεράντ, Ταχμαζάντ, Μουρουζάντ, Αβραμάντ, Ιεροπουλάντ, Κριαριάντ, Παντελάντ, Κουρτάντ, Καραπηπεράντ, Νταλιανάντ, Μακάντ (Σαρλίδη από την Ίμερα), με τα δικά τους έξοδα, να βοηθάνε όλοι ανιδιοτελώς, στην ανέγερση της εκκλησίας, με μεγάλη πίστη. Σε δύο χρόνια την είχαν κτίσει.

Κάτοικοι του χωριού. Σύμβολο της τέχνης τους το σφυρί.

        Ο αρχιοικοδόμος ήταν από το διπλανό χωριό Τσανπατχσά- Τζαραγιόρ- Γόρα, ο Κοσμάς Ντεμιρτσίδης, ο οποίος κηδεύτηκε στο προαύλιο χώρο της εκκλησίας, όπως ήταν η επιθυμία του.

 

Ο Άγιος Γεώργιος.

        Την εκκλησία εγκαινίασε ο ιερέας Σταμπολίδης Βασίλειος, από το Μπεστασένι την Τσάλκας. Η λειτουργία γινόταν στα ελληνικά, στο χωριό μιλούσαν τα ρωμέϊκα. Μέχρι το 1930 η εκκλησία ήταν ανοιχτή, ύστερα με την αλλαγή του καθεστώτος, την μετέτρεψαν σε αποθήκη. Στην εκκλησία είχαμε Επιτάφιο που τον διατηρούσαν σε ξύλινο μπαούλο. Ένα συλλεκτικό κομμάτι, ευλογημένοι είναι όσοι το είδανε από κοντά και το προσκύνησαν. Οι γυναίκες του χωριό το 1960 μαζί με την Καραπηπερίδου Συνκλιτική έσπασαν την κλειδαριά, μπήκαν στην εκκλησία, τη καθαρίσανε, φέρανε πίσω της εικόνες, τα σκεύη, τα βιβλία, τις παντέρες (που είχανε κρύψει). Κάθε Κυριακή, και στις γιορτές η εκκλησία ήταν ανοιχτή. Την καθαριότητα, την φροντίδα ανέλαβαν οι γυναίκες του χωριού. Δεν είχαμε ιερέα (λόγω του καθεστώτος), οι γυναίκες διάβαζαν του εκκλησιαστικούς ύμνους, η καμπάνα χτυπούσε χαρμόσυνα, και στης κηδείες λυπητερά. Το 1989 η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου έκλεισε τα 100 χρόνια, τότε ήρθαν οι εκπρόσωποι του κράτους, η κρατική τηλεόραση της Γεωργίας, και όλοι οι κάτοικοι του χωριού. Η εκκλησία μας αναγνωρίζεται ως διατηρητέο ιστορικό και πολιτιστικό μνημείο της Γεωργίας. Το καλοκαίρι του 1991 από την Βόρεια Ελλάδα ήρθε μία αντιπροσωπεία, στο χωριό, μαζί τους ήταν και ο Κυριάκος Ιωσηφίδης-πρόεδρος της ομοσπονδίας Ποντιακής Νεολαίας, μαζί ήταν μέλη του κοινοβουλίου ,ο πρόεδρος του τμήματος Ραδιοφωνίας- Τηλεόρασης, ιερείς, επιχειρηματίες, κ.α. Κάνανε δωρεά στην εκκλησία μας μια καμπάνα με τα δικά τους έξοδα. Το 2019 οι απόγονοι, όσοι ζούνε στο εξωτερικό στην Ελλάδα, Κύπρο, Γερμανία, Ρωσία, γιόρτασαν τα 130 χρόνια της εκκλησίας. Τα οργάνωσε όλα ο δισέγγονός του πρώτου ιερέα της εκκλησίας μας, ο Σταμπολίδης Βασίλειος, από την Κύπρο. Φέτος το Μάρτιο μήνα έγιναν εργασίες στο εξωτερικό χώρο της εκκλησίας, αποκαταστάθηκε ο φράχτης, η πλακόστρωση, το υπόστεγο. Ευεργέτες ήταν τα αδέρφια Ιωσηφίδη (Πέτρος, Κωνσταντίνος, Δημήτρης) που μένουν στη Ρωσία, τρισέγγονα του Μαρτσακάν Δημήτρη Ιωσηφίδη»

        Υπήρχε μεγάλος σεβασμός προς τον Άγιο Γεώργιο, γιατί τους θύμιζε τη πατρίδα τους Κορόνιξα. Πάντα θέλουν να βρίσκονται εκεί την ημέρα της γιορτής του. Γράφει η Βαρβάρα Ιωσηφίδου:

Το καμπαναριό της εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στη Κορόνιξα της Αργυρούπολης.

        «Οσήμερον 6 Μαΐου εν του Αγίου Γεωργίου στη Γεωργία. Ας αφτίνουμ έναν κερίν, εφτάμ την εψήν εμούν, σαέβουμ ντο είμες σο χωρίον σ' εμέτερον, σ' έφκερον την Κασσκάταλαν. Να βοηθάς μας, ο νους εμούν ατουκά επέμνεν, η ζωή μουν αλλού κές».(Σήμερα 6 Μαΐου είναι του Αγίου Γεωργίου στη Γεωργία. Να ανάψουμε ένα κερί ,να κάνουμε την ευχή μας, να σεβόμαστε το ότι είμαστε στο χωριό μας, το έρημο Χασκάταλα. Να μας βοηθάς, το μυαλό μας εκεί έμεινε, η ζωή μου είναι αλλού).

        Οι κάτοικοι του χωριού διατηρούν τα έθιμα από την ιδιαίτερη πατρίδα τους τη Κορόξενα της Αργυρούπολης. Η ίδια συνεχίζει:

        «Οσήμερον το χωρίο μ’ όλον η Κασκάταλα, απορπουνού, σύναυγα έρχουμνες σην πόρτας να προσκινούμε σε, να άφτουμε τα κεριά, να ιρυκλόσκουμες τρία φοράς:

        «Αι Άριμ, να παρακαλούμε σε να δεις μας υγείαν και ζώην. Ξαίη κι νεσπάλουμε σε, εμείς ουλ έφηγαμ ασό χωρίον, άμα εσύ επόμνες εκεκά, χωρίς εμάς, ερροϊάζ το χωρίον, τα ταφία νε μουν, την ζωήν ντ’εφέκαμε εκεί»!!! Να χαρίζετε μα... ο Άη Άρτ'ς να δει σας υγεία και ζωήν!!! Δεν ξεχνάμε τους προγόνους μας, τα εκκλησίες μουν, τα μνήματα μουν το άδειο τώρα χωριό μας (χωρίς το ρωμέϊκον την καλατσή νε μουν), την ΚΑΣΚΑΤΑΛΑ. Να βοηθά μας ο Αη Άρτ'ς, όσοι το είδανε από κοντά και το προσκύνησαν. Να βοηθά μας ο Αι Αρτ'ς».

Με τρανόν αγάπη. Βαρβάρα Ιωσηφίδου Νέα Τυρολόη Σερρών.

        Ο ιχνηλάτης επειδή έχει καταγωγή από τη Κορόνιξα της Αργυρούπολης και γνωρίζει ότι η πλειοψηφία των Κοροξενών έχει εγκατασταθεί στη Πτολεμαΐδα επιθυμεί να δημιουργηθεί μία βάση δεδομένων DNA για να διαπιστωθεί η γενετική ταύτιση μεταξύ οικογενειών που διαχωρίστηκαν σε αυτούς που πήγαν στα Χασχάταλα και τη Πτολεμαΐδα.

    Για παράδειγμα ο Βαλέριος Τσογκουζίδης με τον Γαβριήλ Τσογκουζίδη (Κοροξενίδη), γιατί η ομοιότητα είναι εμφανής.

 

Ο ιχνηλάτης με τον ξάδελφο του Γαβριήλ Τσογκουζίδη (Κοροξενίδη)
στο καμπαναριό της εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στη Κορόνιξα της Αργυρούπολης και από κάτω  ο Βαλέριος Τσογκουζίδης.

 

        Η Βαρβάρα Ιωσηφίδου μέσα από φωτογραφίες του πατέρα της Αναστάσιου Ιωσηφίδη περιγράφει τη ζωή στο χωριό.

 

 Απολυτήριο γυμνασίου, έτος 1938.
Εδώ στα ρώσικα γράφει: μητρική γλώσσα- ελληνική- και λογοτεχνία, βαθμός άριστα.
Από το επόμενο σχολικό έτος η ελληνική γλώσσα δεν διδασκόταν.

Εδώ το πιστοποιητικό φοίτησης της παιδαγωγικής σχολής στην Τσάλκα, δάσκαλος στο δημοτικό σχολείο.

 Ο Αναστάσιος Ιωσηφίδης στο στρατό.

  

        Η γιαγιά μου Ιωσηφίδου (Ελευθεριάδου) Βαρβάρα του Γεωργίου γεννήθηκε το1895 στο χωριό Χασκάταλα (Σακίρε) της Γεωργίας. Παντρεύτηκε τον παππού μου Κυριάκο Ιωσηφίδη του Δημητρίου έκαναν τρία παιδιά. Έζησε τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, την Επανάσταση το 1917. Το έτος 1938 στέλνουν τον παππού μου στην εξορία στη Δημοκρατία Κόμης. Χαρακτηρίστηκε "Εχθρός του λαού" και η ποινή του ήταν 10 χρόνια φυλάκισης.

Η γιαγιά μου Ιωσηφίδου (Ελευθεριάδου) Βαρβάρα μαζί με τα παιδιά της.

        Ο παππούς μου δεν γύρισε πίσω, η γιαγιά μου με τρία παιδιά, και να κουβαλά μια ταμπέλα. "Η γυναίκα εχθρού του λαού". Το κάθε γράμμα που την έστελνε ο παππούς άρχιζε "Βαρβάρα ,στεφάνι μου". Πέρασε πολλές δύσκολες μέρες, όμως είχε την συμπαράσταση των αδερφών της.

Ο Κυριάκος Ιωσηφίδης.

 

Ζ.5. Η οικογένεια Χριστοφορίδη από το χωριό Σαμλούκ της Αρμενίας.

        Η αφήγηση της Ολυμπίας ξεκινά από μια οικογενειακή μνήμη που γεφυρώνει τον ποντιακό χώρο με τον Καύκασο και τη ρωσική αυτοκρατορία. 

        Η ίδια εξιστορεί:

        «Οι πρόγονοι μου, με επώνυμα όπως Τριανταφυλλίδης και Χριστοφορίδης, συνδέονται από πληροφορίες με την Αργυρούπολη του Πόντου και παρουσιάζονται ως μεταλλωρύχοι, που κλήθηκαν από την τσαρική Ρωσία να αναλάβουν την εκμετάλλευση μεταλλείων με ασήμι. Μετά τον ρωσοτουρκικό πόλεμο εγκαταστάθηκαν στο Σαμλούκ της Αρμενίας, όπου οι Έλληνες ανέλαβαν καίριο ρόλο στην εξόρυξη μεταλλευμάτων, ενώ η οικογένεια διατηρούσε την εθνική και θρησκευτική της ταυτότητα, με τα μέλη της να αυτοπροσδιορίζονται ως Έλληνες και να παντρεύονται στην εκκλησία. Η πολιτισμική ζωή οργανωνόταν γύρω από γάμους, τραγούδια, χορούς και έθιμα – ακόμη και το μοτίβο των καλικάντζαρων – ενώ η ποντιακή διάλεκτος κυριαρχούσε στο σπίτι, στο νηπιαγωγείο και στο σχολείο, όπου δίδασκαν Έλληνες δάσκαλοι.

        Η μετάβαση από τον ύστερο- τσαρικό κόσμο στη σοβιετική εξουσία αφήνει έντονο αποτύπωμα στις οικογενειακές διαδρομές. Από το 1913 πολλοί Έλληνες του Σαμλούκ άρχισαν να μετακινούνται προς την Ελλάδα, όμως ο παππούς μου, ο Αλεξάντρ Χριστοφόροφ, κομμουνιστής, επέλεξε να παραμείνει στη Σοβιετική Ένωση, ενώ ο αδελφός του έφυγε με την οικογένειά του. Η οικογένεια που αναχώρησε χρειάστηκε περίπου δύο μήνες για να φτάσει στη Θεσσαλονίκη, ταξιδεύοντας από το Βατούμ και βιώνοντας μεγάλη πείνα στη διαδρομή. Όταν αργότερα ο ίδιος ο παππούς θέλησε να ακολουθήσει, τα σύνορα είχαν κλείσει και δεν μπόρεσε να φύγει, ενώ οι συγγενείς μας είχαν ήδη εγκατασταθεί στην Ελλάδα.

        Η περίοδος των σταλινικών διώξεων αποτυπώνεται μέσα από μια ιδιαίτερα φορτισμένη οικογενειακή ιστορία. Στο Σαμλούκ δεν σημειώθηκαν μαζικές εκκαθαρίσεις αποκλειστικά εναντίον των Ελλήνων, αλλά υπήρξε περίοδος συλλήψεων των μεταλλωρύχων, με τους άνδρες να οδηγούνται στη φυλακή και ορισμένους να αφήνονται ελεύθεροι μετά από μήνες, γεγονός που γέννησε την αγωνιώδη απορία»τι συμβαίνει με τους Έλληνες και τους φυλακίζουν;». Ο παππούς μου, ως διευθυντής στα μεταλλεία της Πέμζα σε συνοριακή ζώνη, βρέθηκε στο στόχαστρο διαρκών καταγγελιών προς την KGB, παρότι ήταν ήδη παρασημοφορημένος, και τελικά συνελήφθη ενώ βρισκόταν με άδεια στο σπίτι, λίγο αφότου είχε εκφράσει στη σύζυγό του την ανησυχία ότι»κάτι ύποπτο συμβαίνει σε σχέση με τους Έλληνες».

        Η συνέχεια της ιστορίας αυτής φωτίζει τη βία του σοβιετικού μηχανισμού καταστολής. Η γιαγιά προσπάθησε να τον επισκεφθεί στη φυλακή, αλλά ενημερώθηκε ότι είχε σταλεί στη Σιβηρία χωρίς δικαίωμα αλληλογραφίας και έλαβε πίσω τα ρούχα και τα προσωπικά του αντικείμενα, ανάμεσά τους μια κουβέρτα γεμάτη αίματα, από την οποία κατανόησε ότι είχε εκτελεστεί. Τη μαρτυρία αυτή ήρθε να συμπληρώσει, χρόνια αργότερα, ένας συγκρατούμενος, ο Ανδρέας, ο οποίος επέστρεψε τυφλός και περιέγραψε τους βασανισμούς και τις πιέσεις να υπογράψει ως»εχθρός του λαού», με τον παππού να φωνάζει»Στάλιν, Στάλιν, ήρθαν οι μενσεβίκοι, χτυπούν τους μπολσεβίκους!»και να αρνείται να υπογράψει. Το γεγονός ότι δεν γύρισε ποτέ, σε συνδυασμό με την αιματηρή κουβέρτα και τη μαρτυρία του Ανδρέα, εδραιώνει την πεποίθηση της οικογένειας ότι πέθανε από εκτέλεση ή βασανιστήρια.

        Παρά τις διώξεις, η επόμενη γενιά της οικογένειας συνδέεται με κοινωνική άνοδο και εσωτερική μετανάστευση εντός της ΕΣΣΔ. Ο παππούς έστειλε τα τέσσερα παιδιά του, ανάμεσά τους και τη μητέρα μου (γεν. 1915), στην Τιφλίδα, για να μάθουν ρωσικά και να φοιτήσουν στο σχολείο, καθώς μέχρι τα δεκαπέντε της εκείνη δεν μιλούσε ρωσικά. Η μητέρα φοίτησε στο 106ο σχολείο όπου είχε φοιτήσει και ο Στάλιν πριν την Επανάσταση, και συνέχισε στο Πανεπιστήμιο Βιομηχανίας (σημερινό Πολυτεχνείο), όπου γνώρισε τον πατέρα μου, τον Αλκιβιάδη το 1944, όταν εκείνος επέστρεψε από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο για να ολοκληρώσει τις σπουδές του, στο πλαίσιο γενικής εντολής προς τους φοιτητές-στρατιώτες.

        Μετά την αποφοίτηση, ο πατέρας μου διορίστηκε μηχανικός ηλεκτρολόγος σε εργοστάσιο σχοινιών στην Οδησσό, όπου αργότερα τον ακολούθησε και η μητέρα. Ο Αρμένιος διευθυντής του εργοστασίου, με σπουδές στις ΗΠΑ, εκτίμησε ιδιαίτερα το ζευγάρι τόσο για την τεχνική κατάρτιση όσο και για τη γλωσσομάθεια της μητέρας μου, που μιλούσε αρμενικά, και ανέπτυξαν στενή φιλική σχέση. Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ο ίδιος διευθυντής προειδοποίησε τον πατέρα ότι κινδυνεύει με εξορία, καθώς ήδη μια ελληνική οικογένεια, οι Στεφάνοβ, είχε εκτοπιστεί, και του πρότεινε, με συστατική επιστολή, να μεταβεί προληπτικά στο Καζακστάν ώστε να αποφύγει μια βίαιη απομάκρυνση.

        Η μετακίνηση στο Καζακστάν πραγματοποιήθηκε με τρένο, υπό διακριτική παρακολούθηση της KGB, κάτι που αποκαλύφθηκε από την»αδιάκριτη»παρατήρηση της συνοδού πως»όλο ρωτάνε για σας». Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού οι αρχές έλεγξαν τα διαβατήρια και ρώτησαν αν υπάρχουν συγγενείς στην Ελλάδα, η μητέρα μου απάντησε αρνητικά, πράγμα που φαίνεται ότι τους προστάτευσε από εξορία σε πιο βαριές συνθήκες. Στο Αλμάτι τακτοποιήθηκαν σε άλλο εργοστάσιο, χάρη στη συστατική επιστολή, και έμειναν εκεί μέχρι τον θάνατο του Στάλιν, το 1953, οπότε κατόρθωσαν να επιστρέψουν στην Οδησσό και, με τη μεσολάβηση του φίλου Αρμένιου διευθυντή, να ανακτήσουν σπίτι και θέσεις εργασίας.

        Εγώ γεννήθηκα το 1961 στην Οδησσό, σε περιβάλλον, όπου η ελληνική εθνικότητα δηλωνόταν ρητά στα σοβιετικά διαβατήρια, γεγονός που διαμόρφωσε την αντίληψή της ότι είναι "Ελληνίδα", παρά τη σύνθετη σοβιετική της νοοτροπία. Η μητέρα μου εργάστηκε ως διερμηνέας στο Intourist, μιλώντας αρμενικά, ρωσικά, ελληνικά, αγγλικά, γεωργιανά, αζερικά, τουρκικά και λίγο αραβικά, και μέσα από αυτή τη γλωσσική πρακτική έμαθα ελληνικά ήδη πριν τον επαναπατρισμό. Το 1992 ήρθα στην Ελλάδα με το πρόγραμμα ΘΥΕΣΠΑ για να βελτιώσω τη γλώσσα μου. Η γνώση ελληνικών περιόρισε τις γραφειοκρατικές δυσκολίες, αλλά η κοινωνική ένταξη δεν ήταν χωρίς τριβές, καθώς επισημαίνει ότι ακόμη και μια ανεπαίσθητη προφορά μπορεί να λειτουργήσει ως»τροχοπέδη», επιτρέποντας σε ανθρώπους με λιγότερη εμπειρία και κατάρτιση να προσπαθούν να με υποτιμήσουν.

        Παρά τα εμπόδια, αυτοπροσδιορίζομαι ως Ελληνίδα, ενώ η θρησκευτική μου ταυτότητα διαμορφώθηκε κυρίως στην Ελλάδα, όπου βαπτίστηκα και εντάχθηκα εκκλησιαστικά, αντιμετωπίζοντας την Ορθοδοξία ως ουσιώδες στοιχείο της ιστορικής μου ταυτότητας. Η ποντιακή και ρωσική πολιτισμική κληρονομιά διατηρείται μέσω συμμετοχής της οικογένειας σε ποντιακούς πολιτιστικούς συλλόγους και εκδηλώσεις, ενώ στο σπίτι χρησιμοποιούνται και τα ρωσικά, τα οποία θεωρώ πολύτιμη πρόσθετη ξένη γλώσσα για τα παιδιά μου».

        Έτσι, η περίπτωση της Ολυμπίας συνιστά μια πολυεπίπεδη εθνοθρησκευτική ταυτότητα, στην οποία ποντιακή καταγωγή, σοβιετική εμπειρία και ένταξη στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία συνυπάρχουν και συγκρούονται, χωρίς όμως να αναιρούν τον σταθερό αυτοπροσδιορισμό της ως Ελληνίδας με βαθιές ρίζες στον ποντιακό κόσμο.

Ζ.5.Η οικογένεια Ισαάκ Κεσογλίδη.

        Η Μαρία Αναστασιάδη διηγείται:

        "Ο παππούς μου Κεσογλίδης Ισαάκ γεννήθηκε στην Τραπεζούντα, όπου είχε φούρνο, αλλά το πιο πιθανό είναι να γεννήθηκε στα Σίσσια της Αργυρούπολης. Η μητέρα μου Στυλιανή Κεσογλίδου γεννήθηκε στο Μπακού στις 3 Σεπτεμβρίου του 1912 ίσως και λίγο νωρίτερα. Είχε αδέλφια το Χρήστο που ήταν πιο μεγάλος, γεννήθηκε περίπου το 1910 και το Στάθη που γεννήθηκε το 1922. Η γιαγιά μου, η γυναίκα του Ισαάκ ήταν η Μαρία Παναγιωτίδου, από κάποιο χωριό της Αργυρούπολης και τα αδέλφια της ήταν ο Δάμων, ο Αριστείδης, ο Παναγιώτης, η Ελπίδα και η Βαρβάρα.

 

Ο Ισαάκ με τη γυναίκα του και τη κόρη του Στέλλα.

        Όλοι τους ήρθαν το 1922 στην Ελλάδα. Ο Δάμων εγκαταστάθηκε στον Πειραιά, ο Αριστείδης στη Θεσσαλονίκη, ο Παναγιώτης στην Αγροσυκιά και η Ελπίδα πέθανε στη Ρωσία. Η Ελπίδα πέθανε στη γέννα .Έχει απογόνους στο Ροστόφ συγκεκριμένα στην πόλη Σάχτι.

        Η Βαρβάρα εγκαταστάθηκε στον Άγιο Μάρκο του Κιλκίς. Στο Μπακού ο Ισαάκ είχε φούρνο και ζούσανε εκεί μέχρι το 1930. Μετά δεν ξέρω για ποιό λόγο έφυγε για το Σάχτι του Ροστόφ.

Μπακού: Αποχαιρετισμός των συγγενών στην εξόδιο λειτουργία σύμφωνα με τον παραδοσιακό τρόπο των Ποντίων.

Ο Ισαάκ με το Χρήστο Κεσογλίδη.

        Έζησαν εκεί μέχρι το 1938 όταν συνέλαβαν τον Ισαάκ μαζί με το γιό του Χρήστο και από τότε αγνοείται η τύχη τους. Λέγεται ότι ο Χρήστος πέθανε στο μποτρούμι που τον βάλανε.

Ο Κεσογλίδης Χρήστος τρίτος από αριστερά των αποφοίτων στο οικονομικό πανεπιστήμιο του Ροστόβ

Η Μαρία Παναγιωτίδου με τα παιδιά της Στέλλα και Στάθη.

 

 Η Στέλλα Κεσογλίδη.

 

Ο Χρήστος Κεσογλίδης.

Η Στέλλα, ο Χρήστος και η Στέλλα με συγγενείς λίγο πριν φύγουν για την Ελλάδα.

        Η γιαγιά μου μαζί με τη μητέρα μου και το Στάθη ήρθαν το 1938 στη Δραπετσώνα, ενώ η μητέρα μου πριν είχε γραφτεί στην Οδοντιατρική στη Ρωσία. Την ιστορία της την έχει αποτυπώσει σε βιβλίο με το τίτλο "Στέλλα", που έγραψε η αδελφή μου Σοφία. Μετά το βομβαρδισμό του Πειραιά, επειδή είχε γκρεμιστεί το σπίτι τους στη Δραπετσώνα πήγανε αρχικά στον Αριστείδη στην Θεσσαλονίκη και μετά στην Αγροσυκιά. Εκεί η μητέρα μου γνώρισε τον Αναστάσιο Αναστασιάδη, τον πατέρα μου δηλαδή, τον παντρεύτηκε και έμεινε τελικά εκεί. Στον Πειραιά εν τω μεταξύ είχε πεθάνει και η γιαγιά μου Μαρία. Από το γάμο των γονιών μου γεννήθηκαν τα εξής παιδιά: Ο Γιώργος το 1942, ο Βασίλης το 1945, η Μαρία, εγώ δηλαδή το 1951, η Σοφία το 1953 και η Βαρβάρα το 1957. Το 1989 κατόρθωσε η μητέρα μου και εγώ οικογενειακώς να επισκεφθούμε τους Συγγενείς μας στο Σάχτι».

Αναμνηστική φωτογραφία στο σιδηροδρομικό σταθμό του Σάχτι.

(Μαρτυρία Μαρίας Αναστασιάδη Κουμή στο Βασίλη Κωνσταντινίδη στις 14/7/2012 στην Νέα Πεντέλη).

 

 Ζ.7. Η οικογένεια Ιακωβίδη.

        Η Βαλέρια Ιακωβίδου μας πληροφορεί:

        “Γεννήθηκα στο Μπακού. Ο αδερφός του παππού μου κατέληξε στην Ελλάδα. Η μαμά μου λεγόταν Σοφία Ιντζίτζεβα, κόρη του Ηρακλή Ιντζίντζεβ, που γεννήθηκε στην Αρμενία, συγκεκριμένα στο χωριό Σαμλούκ, κοντά στο Αλαβερντί, ενώ η γιαγιά της μητέρας μου ήταν η Βαρβάρα Ραφαηλίδη. Πολύ μικρή ήρθανε στο Αζερμπαϊτζάν οικογενειακώς. Η Σοφία παντρεύτηκε το Λεωνίδα Ιακωβίδη και απέκτησε τη Βαλέρια (εμένα δηλαδή), το Δημήτρη και τον Γιάννη. Αυτή τη στιγμή ο Γιάννης είναι στη Μόσχα και ο Δημήτρης στο Μπακού. Εγώ σπούδασα οικονομικά στο πανεπιστήμιο του Μπακού. Ο παππούς μου Λεωνίδας Ιακωβίδης είχε εγκατασταθεί στην Ελισάβετ-πολ (Γκαντζά σήμερα) και ήταν επικεφαλής της ύδρευσης, ενώ ο πατέρας του Λεωνίδα ήταν μηχανικός στα πετρέλαια. Παντρεύτηκε και από το γάμο του απέκτησε την Αγγελική. Ο ξάδελφος μου Κεσίδης Λεωνίδας ζει στον Πειραιά.

Η τοποθεσία της Σλαβιάνκα.

Η οικογένεια Ιακωβίδη.

        Ο αδελφός του παππού μου ο Γιώργος Ιακωβίδης γεννήθηκε στο χωριό Σλαβιάνκα το 1888. Εξορίστηκε η οικογένειά του στο Κεντάου και ο ίδιος εκτελέστηκε από τον Στάλιν. Όταν ήμουνα μικρή και πήγαινα στη Σλαβιάνκα και έβλεπα πολλά άσπρα σπίτια, περίπου δώδεκα, αν θυμάμαι καλά για τους Πόντιους μεταλλωρύχους. Η γιαγιά του πατέρα μου, η προγιαγιά μου δηλαδή ήταν η Μαρία Τανιμανίδη από την Ίμερα, που ζούσε στη πόλη Γκαντζά και έχει παιδιά τον παππού μου Λεωνίδα, το Γεώργιο, το Σωκράτη και τον Βασίλη. Από αυτούς ο Γεώργιος πέθανε στη Γιακουτία, στο Κολυμά”.

(Μαρτυρία της Βαλέριας Ιακωβίδου στο Βασίλη Κωνσταντινίδη στις 24 Σεπτεμβρίου στο Μπακού).

 Ζ.8. Η οικογένεια Χαλτογιαννίδη από την Ίμερα.

        Η Στέλλα και η Λουντμίλα Χαλτογιαννίδη, εγγονές του Τιμολέοντα- Παύλου Χαλτογιαννίδη του Ιωάννη μας εξιστορούν την ιστορία της οικογένειας:

        “Ο παππούς μου Παύλος Χαλτογιαννίδης του Ιωάννη γεννήθηκε στο οικισμό Χαλτογιαννάντων της Ίμερας της Αργυρούπολης το 1885. Είχε μόνο μία αδελφή και επειδή οι γονείς τους είχαν πεθάνει στον Πόντο ήταν ορφανά. Αρχικά πήγανε στο σπίτι του θείου τους στο Πιατιγόρσκ και μετά ήρθαν στο Μπακού. Είχε καφενείο και κάποια στιγμή παντρεύτηκε τη Χριστίνα Τσιρά, που ήταν επίσης από την Ίμερα. Η γιαγιά μου Χριστίνα είχε μια αδερφή, την Βαρβάρα που παντρεύτηκε το Χρήστο Πολυχρονίδη. Απέκτησαν μαζί τον Αδάμ, τον Κώστα, τη Μαρία και τη Μελπομένη.

 

Ο Παύλος Χατογιαννίδης, ο παππούς μας στις 15 Ιουνίου του 1926 με τον Ιεροκλή Χρυσοστόμου Παυλίδη(?) και τον Παναγιώτη Δημητρίου Γιακουζίδη.

        Η  Χριστίνα και ο Παύλος αποκτήσαν τα εξής παιδιά: Την Αγάπη το 1912, που τη φωνάζανε Λιούμπα, τη μητέρα μου Σοφία που γεννήθηκε το 1918, και τη Μελπομένη. Πριν το 1917 ο Παύλος με τη Χριστίνα έφυγαν από το Μπακού για να πάνε στην Ελλάδα. Αρχικά πήγανε στη Τασκένδη, όπου τα σύνορα ήταν ανοιχτά σε αντίθεση με το Αζερμπαϊτζάν. Έτσι γεννήθηκε εκεί η μητέρα μου Σοφία. Μετά γύρισαν γύρω στο 1919 πάλι στο Μπακού. Η Μελπομένη χάθηκε στον πόλεμο του 1940. Η Αγάπη παντρεύτηκε τον Γιώργο Δαμιανίδη και αποκτήσανε δυο παιδιά: Τον Ιωάννη και την Ελένη. Ο Γιώργος Δαμιανίδης μαζί με τον αδελφό του Κωνσταντίνο και με τον πατέρα του που ήταν ιερέας, τους εκτέλεσαν το 1937. Ο Ιωάννης και η Ελένη εξορίστηκαν και από κει γύρισαν στο Πιατιγόρσκ. Ο πατέρας μου Μιχαήλ γεννήθηκε στο Μπακού το 1918. Είχε και αυτός ένα αδελφό που χάθηκε στον Β΄ Π΄. Πόλεμο. Η μητέρα μου Σοφία παντρεύτηκε το Μιχαήλ το 1942 και όταν τραυματίστηκε ο πατέρας μου πήγε να τον βρει για να τον γιατρέψει Μετά τον πόλεμο είχε εισαχθεί στο σχολή βοηθών ακτινολόγων. Γυρίσανε κάποια στιγμή στο Μπακού και εκεί γεννήθηκε η αδελφή μου Λουντμίλα και εγώ. Η Χριστίνα, η Αγάπη, που ήταν η σύζυγος του Δαμιανίδη, η Βαρβάρα και όλοι οι υπόλοιποι συγγενείς μας εξορίστηκαν στο Κεντάου και ζούσαν όλοι εκεί μαζί.

Η μητέρα μου Σοφία με τον Οδυσσέα Δημητριάδη και τον Τιφτικίδη.

        Μέχρι  το 1937 υπήρχε ελληνικό σχολείο στο Μπακού. Η αδερφή μου Λουντμίλα μπήκε στο πανεπιστήμιο και τελείωσε χημικός το 1966, ενώ εγώ η Στέλλα τελείωσα στο πανεπιστήμιο καθηγήτρια πιάνου, μουσικός. Μέναμε στο κέντρο στην οδό Νιζαμί 77 σε διαμέρισμα.

 

Νιζαμί 77.

        Το 1990 με τον Αζεροαρμενικό πόλεμο φύγαμε από το Μπακού και πήγαμε στο Πιατιγόρσκ με σοβιετικό διαβατήριο. Κάτσαμε εκεί μισό χρόνο και συνέχεια επιστρέψαμε στο Μπακού. Είχε εν τω μεταξύ μπει ο ρωσικός στρατός μέσα στη πόλη και είχαν ηρεμήσει τα πράγματα. Στη συνέχεια όμως αποφασίσαμε να φύγουμε με αμάξι για την Ελλάδα. Περάσαμε τη Γεωργία, μετά τη Τουρκία και γύρω στις 2 Δεκέμβρη του 1990 φτάσαμε στην Ελλάδα. Το Μπακού το αγαπήσαμε και το αγαπάμε ακόμα όπως και το λαό (πολυπολιτισμικός και ανεξίθρησκος, Εβραίοι, Αζέροι, Αρμένιοι, Ρώσοι, και ανάμεσα τους λιγοστοί Έλληνες). Οι αστοί ήταν ευγενικοί και μορφωμένοι άνθρωποι και κάποιοι μάλιστα ήταν πολύ φιλικοί μαζί μας. Κάναμε παρέα με κάποιους εκπαιδευτικούς αζέρους που ήτανε πολύ καλοί μας φίλοι.

        Ο πρώτος πρόεδρος της Ελληνικής κοινότητας ο Ιβάν Πηλίτσεφ ήταν κουμπάρος μας. Έχω την αίσθηση ότι η οικογένεια Μαντσαρίδη πήγε στη Νέα Σμύρνη, ενώ όλοι οι δικοί μας το 1949 εξορίστηκαν στο Κεντάου.

        Το 1980 εν τω μεταξύ η Λουντμίλα με τη μητέρα μας Σοφία είχαν έρθει στη Μαρία Πολυχρονίδου, που ήταν πρώτη της εξαδέλφη και έμενε στη Θεσσαλονίκη. Καθίσανε δύο μήνες εκεί και μετά ξαναγυρίσανε στον Μπακού. Η μαμά μου στη Θεσσαλονίκη συνάντησε τον Ιμερέτη Δημήτρη Εθυβούλη, που τους βοήθησε πολύ. Ένας επίσης γνωστός μας ο Νικόλαος Ιωαννίδης που ήρθαν το 1988 έμενε στο Κερατσίνι. Η αδερφή μου Λουντμίλα, όταν τελείωσε χημικός το 1966 ασχολήθηκε με τη χημεία του εδάφους, των νερών και του αέρα σε αζέρικο ινστιτούτο, το οποίο δημιουργήθηκε από τους Σοβιετικούς σε κάθε ανεξάρτητη δημοκρατία και έκανε έρευνα για το περιβάλλον σαν χημικός. Εγώ δούλευα σαν μουσικός σε μουσικά ωδεία».

Φωτογραφία του ξαδέλφου του παππού μου Παύλου Χαλτογιαννίδη με τη γυναίκα του Κλεονίκη και τα παιδιά του Νάντια και Κωνσταντίνος.

 Πόντιοι του Μπακού. Αριστερά ο Παύλος Χαλτογιαννίδης.

(Μαρτυρία της Στέλλας και της Λουντμίλας Χαλτογιαννίδη στο Βασίλη Κωνσταντινίδη στις 24 Αυγούστου στο Ελληνικό της Αττικής)

Ζ.9. Η Ευδοξία Αποστολίδου από τη Κρώμνη.

        Η Ευδοκία Γαβρίδη (το γένος Κτενίδη_ με καταγωγή από τη Κρώμνη διηγείται:

        «Η θεία μου πρώτη ξαδέλφη της μητέρας μου, η Ευδοξία Αποστολίδου είχε καταγωγή από την Κρώμνη. Ήρθε στην Ελλάδα κατά την Ανταλλαγή και εγκαταστάθηκε στη Πτολεμαΐδα, όπου δούλεψε για μικρό διάστημα σα γραμματέας στο δήμο. Στη συνέχεια σπούδασε και έγινε δασκάλα. Τότε γνώρισε τον άντρα της και τον ακολούθησε στο Αζερμπαϊτζάν. Κάποια στιγμή γύρισε από εκεί στη Θεσσαλονίκη. Απέκτησε ένα γιό και μία κόρη».

 Έχουν άραγε σχέση με την οικογένεια διωχθέντων Αποστολίδη(?)

(Μαρτυρία Ευδοκίας Γαβρίδη στο Βασίλη Κωνσταντινίδη στις 10 Μαΐου του 2026 στη Πτολεμαΐδα).

 

Z.10. Η οικογένεια Εμονίδου.

        Η Μαρία Εμονίδου μας δίνει πληροφορίες για την ιστορία της οικογένειάς της:

        «Γεννήθηκα στο Μπακού, οι γονείς μου ήταν ο Ελευθέριος Εμονίδης του Θεόφιλου και η Πηνελόπη Στυλίδη του Παναγιώτη. Ο πατέρας μου Λευτέρης είχε μια αδερφή τη Μαρία Εμονίδη, η οποία όταν τελείωσε το πανεπιστήμιο ως φιλόλογος, πήγε να δουλέψει στην πόλη Σταλιάν και εκεί γνώρισε το διευθυντή του σχολείου, που ήταν καθηγητής ιστορίας Αζέρος εβραϊκής καταγωγής όμως, τον Μπαμπά Σαντέ Μαγεράμα..

 

        Αυτός όμως σκοτώθηκε στο Β’ Π’ Πόλεμο και η Μαρία πέθανε το 1948. Είχε μόνο μία κόρη την Αιμιλία. Η Αιμιλία παντρεύτηκε το Ρώσο Πάβελ Προκόβιεφ και κάνανε μία κόρη τη Γιαννίνα , που είναι σήμερα πρόεδρος του ελληνικού συλλόγου στο Μπακού.

 

Στη φωτογραφία από αριστερά είναι ο Λευτέρης Εμονίδης ο πατέρας μου, δεξιά είναι η αδελφή του Εμονίδη Μαρία και στη μέση ο μεγάλος γιός Μιλτιάδης Ξανθόπουλος δεξιά πάνω είναι η Ξανθοπούλου Σοφία.

        Ο Θεόφιλος είχε μόνο ένα αδελφό το Γιώργο που είχε τρία παιδιά: Το Δημήτρη, το Γιούρι και τη Φλώρα. Όλοι οι απόγονοι του ήρθαν στην Αλεξανδρούπολη. Γυναίκα του Θεόφιλου ήταν η Σοφία Ξανθοπούλου. Η Σοφία Ξανθοπούλου είχε τρία αδέλφια: Τον Ιορδάνη, τον Γιάννη και τον Μιλτιάδη. Ο Μιλτιάδης πέθανε στο Μπακού, αλλά ζούσανε στο Μεχμανά. Όλοι οι απόγονοι τους ήρθαν στην Ελλάδα.

        Οι γονείς της μητέρας μου Πηνελόπης Στυλίδου ήταν ο Παναγιώτης Στυλίδης και η Αγγελίνα Χαραλαμπίδου από την Αργυρούπολη του Πόντου. Από ότι γνωρίζω η μητέρα μου Πηνελόπη είχε ένα αδελφό και μία αδερφή. Ήταν από το Κομπουλέτι της Γεωργίας. Η μητέρα της γιαγιάς μου Αγγελίνας ήταν η Ελένη Παπαδοπούλου.

        Η μητέρα μου Πηνελόπη γεννήθηκε και ζούσε στην Τάκβα, που ήταν δίπλα στο Κομπουλέτι. (Σημείωση ιχνηλάτη: Στη Τάκβα είχαν εγκατασταθεί πολλοί μετανάστες από τη Σάντα ττης Αργυρούπολης: Οικογένειες Στυλλίδη, Ιωσηφίδη, Χιονίδη κ.αλλ.).  Ο αδελφός της τραυματίστηκε στο Β’ Π’΄ Πόλεμο και όταν γύρισε από το μέτωπο, νοσηλεύτηκε στο νοσοκομείο του Μπακού και επειδή του άρεσε το μέρος είπε σε όλη την οικογένεια του να έρθουν από την Τάκβα στο Μπακού, και έτσι λοιπόν η μητέρα μου παντρεύτηκε τον πατέρα μου στο Μπακού. Η μητέρα μου έλεγε ότι ο πατέρας του ακαδημαϊκού γιατρού Γιάννη Στυλίδη, ήταν δεύτερος ξάδελφος της.

Ο Γιάννης Στυλίδης.

        Τώρα οι απόγονοι του ζουν στη Μόσχα και ο πατέρας του Γιάννη ήταν εισαγγελέας στο Βατούμ. Η μητέρα μου Πηνελόπη είχε τέσσερα αδέρφια και μια αδελφή που ήταν ο Μιχάλης, ο Χριστόφορος, ο Γιώργος, ο Ισραήλ και η Μαρία που ζει στη Μόσχα. Όλοι οι απόγονοι των υπολοίπων ήρθαν στην Ελλάδα. Ο Γεώργιος έχει την Γαλήνη που είναι οδοντίατρος στη Μόσχα, την Νίνα που είναι καθηγήτρια πιάνου και ζούσε στην Κοζάνη, ο Χριστόφορος έχει τον Γιώργο που είναι οδοντίατρος στην Κοζάνη και τη Στέλλα, που είναι καθηγήτρια πιάνου στη Κοζάνη, οι κόρες του Ισραήλ, Ειρήνη, Αγγελίνα και Σβετλάνα είναι όλες στην Αλεξανδρούπολη. Η Μαρία έχει παντρευτεί αρμένιο, τον Αντζίκ που ζει στη Μόσχα και τον Αρτούρ που ζει στην Αγία Πετρούπολη.

        Εγώ ήρθα το 1990 μαζί με άλλα 17 άτομα από το Μπακού. Θυμάμαι μερικές οικογένειες εκτός από εμάς: Στυλίδη, Πουταχίδη, οι οποίοι ήταν από το Μεχμανά. Τότε μία ηγουμένη μοναστηριού που ήταν πόντια στο Μοναστήρι της Μαρίας της Μαγδαληνής μας φιλοξένησε και μετά μας τακτοποίησε σε δουλειά. Μαζί μου έφερα και το γιό μου, ο οποίος τώρα ζει στη Κοζάνη.

        Εγώ είχα ένα μόνο αδελφό το Βασίλη που είχε τελειώσει αστυνομικός και μετά μπήκε στη νομική στο Μπακού. Όταν τη τελείωσε δούλεψε στη Σιβηρία με απόφαση του πανεπιστημίου στην πόλη Κόμι μέχρι το 1990 και μετά ήρθε στην Ελλάδα. Είχε φοβερά προσόντα και έδωσε εξετάσεις στην Ιντερπόλ και πέρασε πρώτος.

Ο Βασίλης Εμονίδης.

        Αλλά οι Σοβιετικοί δεν δέχτηκαν κάποιος Έλληνας να προΐσταται και έτσι απογοητεύτηκε. Παντρεύτηκε στο Μπακού την Κατερίνα Πουταχίδου που ήταν πετροχημικός και απέκτησε τον Αλέξανδρο και την Ελένη. Όλη η οικογένειά του ήρθε και εγκαταστάθηκε στη Σιάτιστα. Αυτή τη στιγμή η Κατερίνα δουλεύει στην πολεοδομία, ενώ ο Βασίλης “έφυγε” από την στεναχώρια του.

Από ό, τι θυμάμαι δεν είχα καθόλου πόντιους συμμαθητές στο σχολείο».

(Μαρτυρία της Μαρίας Εμονίδη στον Βασίλη Κωνσταντινίδη στις 16 Οκτωβρίου στη Κοζάνη).

 

Η. Το Αζερμπαϊτζάν μέσα από μια περιηγητική ματιά.

        Είναι αυτονόητο μιας και ερευνάς τις μετακινήσεις των Ποντίων μεταλλωρύχων στη χώρα να την γευτείς έστω μέσα από μια σύντομη περιηγητική ματιά. Συστήνουμε:

        Στην καρδιά του Μπακού, οι πολυτελείς Πύργοι της Φλόγας υψώνονται επιβλητικά δίπλα στην ιστορική συνοικία Ιτσερί Σεχέρ, δηλαδή η παλιά πόλη του Μπακού, που είναι μια ιστορική συνοικία που διαθέτει μεσαιωνική αρχιτεκτονική μέσα στα επιβλητικά τείχη του φρουρίου. Το κεντρικό στοιχείο της Παλιάς Πόλης είναι το υπέροχο παλάτι των Σιρβανσάχ, ένα εξαίσιο συγκρότημα που διαθέτει ένα τζαμί και τους τάφους των πρώην ηγεμόνων μαζί με τα καραβάν- σεράγια, τα τζαμιά, και το Πύργο της Παρθένου (όλα μνημεία της UNESCO), σύμβολο του Μπακού, του οποίου η μοναδική αρχιτεκτονική και η αινιγματική ιστορία έχουν εμπνεύσει αμέτρητους θρύλους.

 

 O Πύργος της Παρθένου.

Το υπέροχο παλάτι των Σιρβανσάχ.

        Οι Πύργοι της Φλόγας, που είναι τρεις ουρανοξύστες σχεδιασμένοι να μοιάζουν με τις γλώσσες της φλόγας, ενσωματώνοντας την ουσία της "Γης της Φωτιάς" και αντανακλούν τους αρχαίους δεσμούς του Αζερμπαϊτζάν με τον Ζωροαστρισμό.

Οι Πύργοι της Φλόγας.

        Το Μουσείο Χαλιών του Αζερμπαϊτζάν, το Γιανάρ Νταγκ, που συχνά αναφέρεται ως το»φλεγόμενο βουνό», είναι ένα φυσικό θαύμα που αιχμαλωτίζει τους επισκέπτες με τις μαγευτικές φλόγες του.

Γιανάρ Νταγκ με την Ελένη.

        Η έρημος του Γκομπουστάν με τις βραχογραφίες (ηλικίας από 5,000 έως 40,000 χρόνια), τα ηφαίστεια λάσπης, το μουσείο απολιθωμάτων και ορυκτών βρίσκονται εκεί.

Το πολύ αξιόλογο Πολιτιστικό Κέντρο και το Μουσείο Χαϊντάρ Αλίεφ είναι σημεία αναφοράς της πόλης.

Το πολύ αξιόλογο Πολιτιστικό Κέντρο και το Μουσείο Χαϊντάρ Αλίεφ είναι σημεία αναφοράς της πόλης.

Η ποντιακή λύρα μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Ταξιδεύοντας βορειοδυτικά το τοπίο είναι ξερό μα με ενδιαφέρουσα γεωλογία.

        Η πόλη του Σέκι με το παλάτι του Σέκι Χανς, αναγνωρισμένο ως Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, το πολύ παλιό χωριό Κις πολύ κοντά στο Σέκι, με την εκκλησία των Χριστιανών Αλβανών του Καυκάσου,

 

Το παλάτι του Σέκι Χανς.

 Η εκκλησία στο Κις

        το χωριό, Λαχίτς που από τον 5ο π.Χ. αιώνα  οι κάτοικοι του ασχολούνταν με χειροποίητες κατασκευές από χαλκό, κοσμήματα λαογραφικού χαρακτήρα, ξύλινα και δερμάτινα σκεύη, υφαντά και κάθε λογής σουβενίρ.

        Τη πόλη Σεμάκα με το ιστορικό τζαμί Τζουμά, το παλαιότερο και μεγαλύτερο στη χώρα.

Σεμάκα: Τοποθεσία.

Δρόμος στη Σεμάκα κατά τον 18^ο αιώνα.

        Στη πόλη Γκαντζά (Ελισάβετ - πόλη), πρέπει να περπατήσεις στον κεντρικό πεζόδρομο τα αρχιτεκτονικά του ορόσημα και τους πολιτιστικούς χώρους, με τα όμορφα διώροφα αρχοντικά του 19ου και 20ου αιώνα ρωσικής επίδρασης, πολυάριθμα γλυπτά, σιντριβάνια και παρτέρια σχεδιασμένα στο σχήμα του παραδοσιακού μοτίβου του Αζερμπαϊτζάν, γνωστό ως»πεταλούδα».

        Η πόλη είναι γενέτειρα του διάσημου ποιητή και φιλόσοφου από το Αζερμπαϊτζάν Νιζαμί Γκανζαβί. Το Τσοκέκ χαμάμ είναι ένα αρχιτεκτονικό στολίδι της πόλης που χτίστηκε το 1600 και αναγνωρίστηκε ως μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO. Το χριστιανικό νεκροταφείο βρίσκεται λίγο έξω από τη πόλη στη περιοχή Σικάβα, εγκαταλελειμμένο χωρίς ναό, όπου βρίσκονται θαμμένοι και πολλοί Έλληνες.

 

Ένθα κείνται οι Πόντιοι της Ελισάβετ - πόλης.

Το σπίτι που κατασκευάστηκε με μπουκάλια.

        Οι αζέροι είναι πολύ φιλικοί με τους Έλληνες και μάλιστα μια απρόοπτη συνάντηση με τις γυναίκες ενός συνεταιρισμού ζαχαροπλαστών στη Γκαντζά και η τούρτα που μας πρόσφεραν ήταν το κοινωνικό αποτύπωμα της επίσκεψης μας.

 

        Στην ύπαιθρο της χώρας δεν υπάρχει χωριό που να μην έχει φωτογραφίες πεσόντων στους τελευταίους πολέμους με την Αρμενία….

Αντί επιλόγου

        Από τότε που οι Πόντιοι μεταλλωρύχοι έφυγαν από την Αργυρούπολη και μετανάστευσαν στην Υπερκαυκασία, πέρασαν από αρκετές δεκαετίες έως κάποιοι αιώνες. Είναι φυσικό να λιγοστεύουν ακόμα και οι απόγονοι τους. Επιθυμία του Αργυρουπολίτη ιχνηλάτη να διασώσει τις πληροφορίες που συνέλεξε. Ευχής έργο είναι με τις δυνατότητες που δίνει σήμερα το διαδίκτυο, να διαβαστεί από τους απογόνους τους και να συμπληρωθεί ή να διορθωθεί το παρόν άρθρο εν ροή!!!

*Ο ιχνηλάτης είναι γεωλόγος- (MS) Ωκεανογραφίας.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

Ιβάν Πιλίτζεφ: Οι Έλληνες του Αζερμπαϊτζάν.

Σωκράτης Αγγελίδης: Έλληνες του Αζερμπαϊτζάν.

Χρυσοχοΐδου Ιωάννα - Φωτιάδης Κωνσταντίνος: Ιστορία και Πολιτισμός της Ίμερας του Πόντου μέσα από το αρχείο του Γρηγορίου Λευκόπουλου.

Γεωργίου Κανδηλάπτη- Κάνεως: Γεωγραφικόν και Ιστορικόν Λεξικόν των χωριών, κωμοπόλεων και πόλεων της Χαλδίας.

Из истории появления греков в Азербайджане

https://share.google/p3LdkSVkPDbgJWZdS.

https://azerbaijan.az/en/related-information/12.

https://ru.openlist.wiki.